Aydın KIROBALI

ÇAY DEYİP GEÇMEYİN...

26 Ağustos 2021, Perşembe

     

Öyle bir içecek hayal edin ki, sevinçte kederde, hastalıkta sağlıkta, sıcakta soğukta, kısacası neredeyse her vesileyle içilsin. Hiç sanmam ki dünyada çaydan başka böyle bir içecek olsun...

Şairlere ilham veren, derviş sohbetlerine tat katan, sevinçleri artıran, dertleri azaltan, yorgunlukları dindiren, hastalara şifa veren, yolculara yoldaş, yalnızlara haldaş, üşüyenlere sıcaklık, yananlara ferahlık, misafirlere ikram olan, pek nadir bir içecektir çay...

Çay, öyle kolayca söylenip geçilecek bir içecek olmayıp, içecekten çok daha ziyade anlamlar taşır...

Ne diyor Serdar Tuncer;

Çay deyip geçme!

Edebiyatı var,

Evveliyatı var,

Muhabbeti var...

Çay bizden biridir; kimsecikler olmasa bile, sadık bir dost gibi, her istediğimizde yanıbaşımızdadır...

5000 yıllık bir geçmişe sahip olan çay, ülkemizde de olduğu gibi, tüm dünyada en fazla içilen ve içme alışkanlığı gittikçe de artan şifa kaynağı bir bitkidir.

Peki, çayın tesadüfen bulunan bir içecek olduğunu bilenleriniz var mı?

Latince adı Camellia Sinensis olan çay, ilk defa Milattan Önce 2737 yılında, Çin İmparatoru Shen Nung tarafından, kaynayan suya çay yapraklarının düşmesi sonucu, tesadüfen bulunmuştur. Düşen yapraklarla suda oluşan farklı renkteki karışımın aroması ve tadı beğenildiğinden, önce Çin’de, daha sonraları da tüm dünyada yaygın olarak tüketilen bir içecek haline gelmiştir.

Araştırmalara göre, sudan sonra Dünyada en fazla tüketilen içecek olan çay, başta Hindistan, Çin, Sri Lanka, Japonya ve Tayvan olmak üzere, yaklaşık 30 ülkede yaygın olarak yetiştirilen bir bitkidir. Belirtmeliyim ki, ülkemiz de dünyadaki sayılı çay üreticileri arasındadır

Dilerseniz, şimdi de çayın ülkemize geliş hikayesinden kısaca bahsedelim;

Anadolu topraklarında çay içme alışkanlığı 1600'lü yıllarda başlamış olmasına rağmen, Çin'den getirilen fidan ve tohumlar ile, Türkiye'de çay üretimine yönelik ilk girişim 20 nci yüzyılın başlarında Bursa bölgesinde gerçekleştirilmiş, ancak, ekolojik koşulların uygun olmaması nedeniyle başarılı sonuçlar elde edilememiştir.

Daha sonraki yıllarda Doğu Karadeniz Bölgesi’nin ekolojik koşullarının çay üretimine elverişli olduğuna dair hazırlanan bir rapor üzerine, 1924 yılında başta Rize olmak üzere, Doğu Karadeniz Bölgesi’ndeki bazı şehirlerde çay yetiştirilmeye başlanmıştır. Bu bölge, Türkiye’nin günümüzdeki çay ihtiyacını karşıladığı gibi, ihtiyaç fazlası çayı da ihraç edebilir konumdadır.

Edindiğim bilgilere göre Türkler, Anadolu’ya göç etmeden önce Orta Asya’da çayla tanışmışlardır. 12 nci yüzyılda Kazakistan’da yaşayan büyük Türk şair ve mutasavvıfı Hoca Ahmet Yesevi’nin çay içen ilk Türk olduğu söyleniyor. Rivayete göre Hoca Ahmet Yesevi, misafir olduğu bir Türkmen komşusunun evinde kendisine ikram edilen sıcak çayın kendisindeki yorgunluğu giderdiğini farkedince, “Hastalarınıza bundan içirin ki şifa bulsunlar” diye dua etmiştir.

Hoca Ahmet Yesevinin, çayın yorgunluk gidermekten başka faydasının olup olmadığı hususunda fazla bilgisinin olduğunu zannetmiyorum. Ancak, yapılan araştırmalar, çayın sağlık açısından pek çok faydasının bulunduğunu ortaya koymuştur.

Özellikle yeşil çay, antioksidan özelliğinin fazla olması nedeniyle, siyah çaya göre daha faydalıdır.

Hem yeşil hem de siyah çay, sebze ve meyvelerde de bulunan flavonoidler bakımından zengin olduklarından, başta koroner kalp hastalıkları ve çeşitli kanser türleri olmak üzere, artirit, antiviral ve antiinflamatuar hastalıklara karşı koruyucu ve kemik yoğunluğunu düzenleyici etkilere sahiptirler.

Osmanlı kültürüne şifalı bir ot olarak giren çayın, ondokuzuncu yüzyılın ikinci yarısından itibaren tiryakileri ortaya çıkmaya başlamış, bunun sonucunda da müşterilerine sadece çay ikram edilen ve içerisinde hoşça vakit geçirilen çayhane isimli mekanlar türemiştir. O dönemde, münevverlerden külhanbeylerine kadar neredeyse herkes bu çayhanelerde buluşarak hoşça sohbetler ederlermiş. Pek çok şair ve yazar, içilen çaylar eşliğinde, en güzel şiirlerini ve yazılarını bu mekanlarda kaleme almışlardır...

Güzel bir çayın nasıl hazırlanması gerektiği hususundaki tarifler muhteliftir. Fakat, hangi usulle hazırlanırsa hazırlansın, güzel bir çayın nasıl olması gerektiği konusunda kesin bir mutabakat vardır. Hatta bu hususta şiirler bile yazılmıştır ki, bunlardan birinde şöyle denilmektedir;

Çay kadehte dide-efrüz olmalı,

Lebriz ü lebreng ü lebsüz olmalı...

Yani;

Çay, cam bardakta göz kamaştıracak kadar parlak, bardak dudak değecek kadar dolu, çayın rengi dudak renginde ve dudağı yakacak derecede sıcak olmalı.

Bazıları bu tarife;

"Ve mutlaka leb-saz olmalı" diye bir ekleme yapıp, iyi bir çayın ağızda hafif buruk bir tat bırakması gerektiğini ifade etmişlerdir.

Bir başka şair de, en güzel sohbetlerin çay eşliğinde yapılan sohbetler olduğunu işaret etmek maksadıyla;

Es-sohbetü bi'la çay,

Kes'semai bi'la Ay...

demiştir.

Yani, çaysız sohbet Aysız gökyüzüne benzer...

Dervişler, zinde ve uyanık tuttuğu için çayı çok severlermiş. Hatta sırf bu nedenle olsa gerek, bu kıymetli içeceğe "Derviş çorbası" diye isim bile takmışlar...

Gene denilir ki, çayın haddi (yani sınırı) yoktur;

1 çay beyhude, 2 çay faide, 3 çay kaide, iç 4'ü at derdi, madem çıktın 5'e, sür git 15'e...

Her ne kadar sınır yok dense de, günde 6-7 bardaktan fazla çay içmenin sağlık açısından zararlı olduğu bilinmelidir.

Dostlarınız ve sevdiklerinizle, çay eşliğinde ve çay tadında nice güzel muhabbetlere...

Esen Kalın... 



Yazarın Tüm Yazıları
İYİLİK YAPMAK YETMEZ...
TÜRKİYENİN MAYASI; YÖRÜKLER...
SEN BENİM KİM OLDUĞUMU BİLİYOR MUSUN...
ÇAY DEYİP GEÇMEYİN...
"NEREDE BU DEVLET" TEMALI PROVAKASYON...
BAŞARMAK İÇİN, KIR KABUĞUNU...
ŞEYTANIN ÇOCUKLARI...
SAHİPSİZ MEMLEKETİM...
BAZEN KANUN SUSAR İNSANLIK KONUŞUR...
ÖTEKİLEŞTİR(ME)...
KATAR SİZE NE YAPTI...
SEL GİDER KUMU KALIR ...
SENİ TUZ KADAR ÇOK SEVİYORUM...
KÖR DEĞİLLER, NİYETLERİ BOZUK...
FAZLA NORMALLEŞMEYİN, ÖLÜRSÜNÜZ...
DİKKAT! HER YAHUDİ SİYONİST DEĞİLDİR...
FİTNE, FÜCUR, DEDİKODU; YOK YOK ...
PLASEBO ETKİSİ...
PATATESTEN DOĞAN DOSTLUK...
MÖNTRÖYLE KANAL İSTANBUL'A VURMAK...
YAVRU VATAN KIBRIS...
BİD'ATLA ÂDETİ KARIŞTIRMAK...
ZAVALLI TETİKÇİLER...
CELLADINA AŞIK MİLLET...
NE ZAMAN İYİ BİR TOPLUM OLURUZ...
BAZI ŞEYLERDEN TASARRUF OLMAZ...
CEMRE DÜŞSÜN GÖNLÜMÜZE...
KAVANOZU KİM SALLADI...
BOĞAZİÇİ ÜNİVERSİTESİ GERÇEĞİ...
AYDIN'A KAR YAĞARSA...
CORONADAN DA BETER...
FUTBOLUN ADALETİ "VAR" MI?
BİR BOĞAZİÇİ HATIRASI...
SİYASET VE MEDYA ELİYLE KUTUPLAŞMA...
PANDEMİDE İNSANLIK TESTİ...
YEMİN OLSUN ZEYTİNE...
BOYAYI MI BEĞENMEDİN BOYACIYI MI...
YALVARIRIM BİRAZ NEFES...
SİZ BİZİ ASLA SEVEMEZSİNİZ...
ZAMANLA İMTİHAN...
PARA-TESTAN MÜSLÜMANLIK...
İT KOVAR GİBİ...
AHLAKSIZLIK VE CEHALET ÖLDÜRÜR...
HU DÖNÜŞÜ...
VERDİKÇE VERİYOR RABBİM...
MESELE AĞAÇ DEĞİL, VATAN...
HEM KEL, HEM FODUL BİR MİLLET...
HER SAKALLIYI HOCA SANMA...
DÜŞÜN ARTIK ATATÜRK'ÜN VE DİNDARLARIN YAKASINDAN...
BİZ BÜYÜDÜK VE KİRLENDİ DÜNYA...
KABAĞIN DA BİR SAHİBİ VAR...
RUHUNUZU DA FİTNESE SOKUN...
BÜYÜK RESMİ ISKALAMAYIN...
EGENİN YAZLIK SOKAK KAHVEHANELERİ...
ÇÖP KAMYONU İNSANLAR...
KENDİSİ HİMMETE MUHTAÇ DEDE...
AYASOFYA; BİR CAMİDEN FAZLASI...
PABUCU DAMA ATILASICALAR...
KADER MAHKUMLARI...
DİKKAT! FİLM İÇİNDE FİLM VAR...
UNVANIN SANA KALSIN, BANA İNSANLIĞIN LAZIM...
BİR MEYVEDEN ÖTESİ...
KIRIK CANLAR TEORİSİ...
MABEDİME NAMAHREM ELİ DEĞDİ...
EDEPSİZ YAPILAN İYİLİK, KÖTÜLÜKTÜR...
BİR KEREDEN ÇOK ŞEY OLUR...
BAZI ŞEYLERİN FİYATI OLMAZ...
OLANA DA OLMAYANA DA ŞÜKÜR...
KOBRA ETKİSİ...
VURUN ABALIYA...
KORONADAN KORUNALIM...
İNADINA GÜLÜMSE...
HEPİMİZ KORONAYAK OLDUK..
BU DA GEÇER YA HUU!...
VATAN BU KADAR UCUZ MU?
SURİYE'DE NE İŞİMİZ Mİ VAR?
VAKIF MALI ALLAH'IN MALIDIR...
İMDAAAT! BATIYORUZ...
HER MÜZİK GIDA DEĞİLDİR...
YOK, DEVE...
AKBABALAR...
SİLAHSIZ TERÖRİSTLER...
HIRSIZLIKTAN DA ÖTE...
ŞEYTANIN OYUNU..
ŞİDDETİN HER TÜRLÜSÜNE HAYIR...
NE GÜNLERE KALDIK EY GAZİ HÜNKAR...
ZAMAN TÜNELİ...
BAZEN DİKİZ AYNASINA BAKMAK GEREKİR..
BİR KÜLTÜR EKONOMİSİ ÖRNEĞİ OLARAK EGE İLLERİ TANITIM GÜNLERİ...
HAD BİLDİRME HADSİZLİĞİ...
ÇAKIRBEYLİ ORGANİK KÖY PAZARI...
HERŞEY ZIDDIYLA KAİMDİR...
BİR BOZKIR KASABASINDAN BAŞKENTE...
ASLA PES ETME...
EVDEKİ ÖTEKİ ODA...
KAHPE İÇERDEN OLUNCA...
MUTLULUĞUN ANAHTARI; KANAAT..
BİLMEK YETMEZ, SÖYLEMEK LAZIM...
BAŞKASI OLMA KENDİN OL...
KİRPİ OKU MESAFESİNDE SEVGİ...
EYLÜL'DE GEL...
ÖN YARGI YA DA YARGISIZ İNFAZ...
Yaz sıcağında kar keyfi...
Duyarsızlık mı, hoşgörü mü...
KURBANLA ALLAH'A YAKLAŞMAK...
PİZZACI MUSTİ...
MAKAMLAR MİHENK TAŞIDIR...
YERYÜZÜNDEKİ MELEKLER...
"KEŞKE"LERE TAKILMADAN "İYİ Kİ"LERLE YAŞAMAK...
Küllerinden doğan ülke; Polonya
SABIR OLGUNLAŞTIRIR, ŞÜKÜR TATLANDIRIR...
KELEBEK ETKİSİ; GÜL Kİ DÜNYA GÜLSÜN...
GENCER; YOK OLMAYA YÜZ TUTMUŞ BİR GELENEK...
HER GECEYİ KADİR BİL...
ORUCA FARKLI BİR BAKIŞ; OTOFAJİ...
HIRSIZ VAR !!!
YENİ BİR KURTLA KUZU HİKAYESİ: VENEZUELA...
ÖNCE KADINLAR VE ÇOCUKLAR...
BAZI ÖLÜMLER İTİBARLIDIR...
DİNİME KÜFREDEN BARİ MÜSLÜMAN OLSA...
SENİN OY KAÇA GİTTİ...
BİR BELEDİYEYE BAŞKAN OLMAK...
GÖNLÜM EGE'DE KALDI...
BİZE ÇOK AYIP ETTİLER(!)
SEÇİM AHLAKI, AHLAKIN SEÇİMİ...
MODERN YÖNETİMİN DEĞİŞEN KODLARI...
İNGİLİZCEYE NEDEN FRANSIZIZ...
EĞİTİME MUHTAÇ EĞİTİMCİLER...
ZEHİRLİ EKMEK...
HER YASAL HAK, HELAL DEĞİLDİR...
KUTSALLARI SÖMÜRMEK...
DEVLET BABADIR...
SEÇMEN NELERDEN ETKİLENİR...
TOPLUMUN SİNİR UÇLARINA DOKUNMAK...
ŞİMDİ YENİ ŞEYLER SÖYLEMEK LAZIM ...
HAD BİLMEK VE HAD BİLDİRMEK...
ÖNYARGI VE YARGISIZ İNFAZ...
SAATLER MİDİR ZAMANI BELİRLEYEN, YOKSA BİZ Mİ?
SARMAŞIK OLMA, KAVAK OL...
Merhamet edin ki merhamet bulasınız...
İnsanlara liderlik etmek istiyorsanız onlarla birlikte yürüyün...
ŞEYTAN İŞ BULAMAYINCA KÜLÜ KARIŞTIRIRMIŞ...
AHLAK CAN ÇEKİŞİYOR...
ANDIMIZ ÜZERİNE BİRKAÇ TAHLİL...
FARKEDİLMEK İÇİN DEĞİL, FARK YARATMAK İÇİN ÇALIŞIN...
PATLAMAYA HAZIR BOMBA: BALKANLAR...
GÖNÜL COĞRAFYAMIZIN İNSANLARI...
BOYLARI KÜÇÜK, KALPLERİ BÜYÜK İNSANLAR ÜLKESİ: VİETNAM... (Aydın Kırobalı - Perşembe)
FARKLI İNSANLAR VE FARKLI BİR KÜLTÜR: TAYLAND
ÖNCE ŞÜKÜR BİTTİ...
ÇİNE'NİN YOLLARI TAŞTAN...
BARDAĞI ARADA BİR YERE BIRAKIN...
AYAKLAR GİDER, YÜREK KALIR...
İÇİMİZDEKİ İRLANDALILAR...
HERKES BİRGÜN HESAP VERECEK...
EŞİTLİK Mİ, ADALET Mİ...
YENİ YÖNETİM SİSTEMİMİZİN BİRKAÇ TEMEL UNSURU...
SİYASETTE ÖNCELİK MESELESİ...
BAZEN SUSMAK DA VEBALDİR...
ŞİMDİ HESAP KİTAP ZAMANI...
GERÇEK KANDIRILANLAR...
ÖNCE DUYGULAR BİTTİ, SONRA BAYRAMLAR GİTTİ...
BEN PARTİ TUTMAM, PARTİ BENİ TUTAR...
(Bir Kısım Ülkücüler) DÜŞMANA YAKIN, DOSTA IRAK...
ORUÇ: KARNI AÇ, KALBİ TOK TUTMAK...
SİYASETTE KATAKULLİ..
SPORDAN ÖTE BİR ŞEY; FUTBOL...
BALKANLARDAKİ TÜRK İZLERİ...
ACİLEN ERKEN SEÇİM...
TUTARSIZLIKTA İSTİKRAR...
ARTIK, İPİN UCU BİZDE...
NE SÖMÜRDÜK, NE DE SÖMÜRÜLDÜK...
DÜŞMANIMIN DÜŞMANI DOSTUMDUR...
ÇANAKKALE GEÇİLMEZ...
SAVAŞIN DA BİR AHLAKI VAR...
GELECEĞİMİZE BETON DÖKTÜK...
HİÇBİRİMİZ MASUM DEĞİLİZ...
SERVET VE ŞÖHRET DÜŞKÜNLÜĞÜ...
HELVA YAPACAK USTA YOK...
FETÖ TEHLİKESİ GEÇTİ Mİ?
ZEYTİN DALI GEVREK OLUR...
Ege'de ve Egeli olmak...
İRAN OLAYLARI ÜZERİNE BİR TAHLİL...
TÜRKİYE NERE, SEVAKİN NERE...
PİDE KUYRUĞUNDA BEKLEYEN HRİSTİYAN...
BİR KRİPTO HİKAYESİ...
REAKSİYON MU, AKSİYON MU? (KUDÜS)
EMPATİ, SEMPATİ VE HOŞGÖRÜ...
Başkalarının gözünden Aydın...
O iyi insanlar, o güzel atlara binip çekip gittiler...