Kullanıcılarına daha hızlı ve güvenli ulaşım sağlayan otoyollar, yüksek yapım ve bakım maliyetlerini karşılamak ve devlet bütçesine yük olmamak gibi sebeplerle ücretli olarak hizmet sunarlar. Farklı inşa ve ücretlendirme yöntemleri olsa da bu durum hemen hemen bütün ülkelerde aynıdır...
Ülkemizde beşi kamuya ait olmak üzere, Yap-İşlet-Devret (YİD) modeliyle işletilenlerle birlikte toplam 10 adet otoyol mevcut olup, söz konusu otoyollara ait geçiş ücretleri arasında oldukça büyük farklar bulunmaktadır. Bir başka deyişle, yap-işlet-devret modeli ile yapılıp özel şirketlerce işletilen otoyollara ait geçiş ücretleri Devlet tarafından işletilen otoyollarla kıyaslandığında neredeyse 4 ya da 5 kat daha fazladır. Söz konusu ücret farkından kastım KM başına hesaplanan ücret olup, elbette ki farklı uzunluktaki otoyollar için yapılan ücretlendirmeler de farklı olacaktır...
Konunun daha iyi kavranılabilmesi için yazımıza basit bir örnek üzerinden devam edelim:
Bilindiği üzere İzmir'den başlayıp Antalya'ya kadar ulaşması planan bir otoyol projesi mevcut olup, söz konusu projenin İzmir-Aydın etabı ile Aydın- Denizli etabı tamamlanmış ve hizmet eder vaziyettedir. Bu iki otoyoldan 99 KM'lik İzmir-Aydın etabı Devlete ait olup Karayolları Genel Müdürlüğünce işletilmekte, yap-işlet-devret modeliyle yapılan 140 KM'lik Aydın-Denizli otoyolu ise özel kesim tarafından işletilmektedir.
Buraya kadar herşey normalmiş gibi görünse de, aslında normal olmayan bir durum mevcut. Uzunluk açısından aralarında sadece 41 KM fark bulunan bu iki otoyoldan birincisinin geçiş ücreti 73 TL (KM başına 0,74 TL) iken, ikincisinin geçiş ücreti 500 TL (KM başına 3,57 TL)'dir. Kısacası devlet tarafından yapılıp işletilenle özel kesim tarafından yapılıp işletilen arasındaki fark neredeyse 5 kattır...
Sizce ortada apaçık bir adaletsizlik mevcut değil mi?
Şimdi birileri çıkıp ""Efendim, birisinin yapımı için devlet bütçesinden milyarlarca lira para harcanırken diğeri için bütçeden beş kuruş para çıkmamakta. Hiç bir müteahhit bedavaya iş yapmayacağına göre elbette ki parasını karı ile birlikte alacaktır" diyebilir.
Ben de bu sözü söyleyenlere şu soruları sormak istiyorum:
Müteahhit açısından bakıldığında sonuna kadar haklısınız. Peki, Aydın'dan Denizli'ye gidenlerin suçu ne? Onların suçu Denizli yerine İzmir'e gitmeleri mi? Onlar hangi günahlarının cezasını çekiyorlar?
Kamu hizmetlerinin sunumundaki "Eşitlik ve adalet" ilkesine ne oldu?
Kamu hizmetlerinden yararlanma konusunda bütün vatandaşlar eşit hakka sahip değiller mi?
Zannımca kamu hizmetlerinin fiyatlandırılmasında sadece maliyetin esas alınması asla doğru değildir. Eğer öyle olsaydı, mesela bağış yoluyla elde edilen bir adliye binasından hizmet alan vatandaşlara uygulanan harç, vergi vs gibi unsurların, bütçe imkanları ile yapılan bir adliye binasından hizmet alanlara uygulananlardan daha düşük olması gerektiği gibi absürd bir durum ortaya çıkardı.
Kamu hizmetlerinin maliyetlerinin farklı olması fiyat farklılaştırması için gerekçe olamaz. Her vatandaş kamu hizmetlerinden yararlanma hususunda eşit haklara sahiptir. Aynı kamu hizmetinin örneğin Antalya'daki ücreti ile Artvin'deki ücretinin farklı olması, Anayasa'da yer alan "Hukuk devleti ve eşitlik" ilkesine aykırıdır...
Yapılması gereken şey eşitsizlikleri giderici ve dengeleyici tedbirler alarak vatandaşlara adaletli bir muamele sunmaktır.
O halde, kamuya ait otoyollarla yap-işlet-devret modeliyle yapılıp özel şirketlerce işletilen otoyolların km bazında geçiş ücretlerini eşitlemek hukuk devleti ilkesinin bir gereğidir.
Sakın olaki bu sözümden 'kamuya ait otoyolların geçiş ücretleri özel şirketlerce işletilenlerin seviyesine yükseltilsin' gibi bir anlam çıkarılmasın. Benim önerim, YİD modeliyle işletilen otoyolların fiyatlarının Devlete yük oluşturmadan düşürülmesidir.
Peki bu nasıl olacak?
Bana göre, yapılacak iş gayet basit. Kamuya ait otoyolların ücretlerinde yapılacak kısmi bir artıştan elde edilecek geliri özel bir havuzda topla ve elde edilen bu geliri YİD'li otoyolların finansmanına aktar. Bu suretle de bütün otoyolların geçiş ücretlerini km bazında eşitle...
Sizce de makul bir teklif değil mi?
Yapılacak bu uygulamayla ne devlet bütçesine fazladan yük getirilmiş olacak, ne de YİD müteahhitlerinin sözleşmelere dayalı alacaklarında herhangi bir aksama olacaktır. Üstelik bu sayede 'kamu hizmetlerinin sunumunda eşitlik' ilkesi tesis edilerek mevcut haksızlıkların da önüne geçilebilecektir...
Teklif benden, değerlendirmek Devletten...
Esen Kalın...
ÖNEMLİ NOT: Bu sayfalarda yayınlanan okur yorumları okuyucuların kendilerine ait görüşlerdir.