Biliyorum ama öğrenemedim

“Hiçbir şey göründüğü gibi değil”, bunu biliyorum ama öğrendim dersem yalan olur.

İnsan bazı cümleleri erken öğrenir, geç idrak eder. Dil, zihinden daha çabuk kabul eder; hayat ise kabul edilen her şeyi sınamadan bırakmaz. Görünenin aldatıcı olabileceğini biliriz, fakat yine de ilk görüntünün hükmüne teslim oluruz. Çünkü yüzey zahmetsizdir. Hızlı karar verir, insanı düşünmenin yükünden kurtarır, kararsızlığın rahatsızlığını bastırır.

Oysa hayat, aceleyle anlaşılacak kadar açık değildir. İnsanların sözleri, suskunlukları, öfkeleri, tercihleri ve uzaklıkları çoğu zaman tek bir sebebe bağlanamaz. Bir davranışın arkasında görünenden daha eski bir yorgunluk, daha sessiz bir korku, daha derin bir hesap olabilir. Fakat insan beklemek istemez. Hüküm vermek, anlamaktan daha kolay gelir.

Buradaki mesele her şeyden şüphe etmek değildir. Sürekli kuşku içinde yaşamak da insanı hakikate yaklaştırmaz. Asıl mesele, ilk gördüğünü son gerçek sanmamaktır. Çünkü göz yalnızca karşısına çıkanı alır; idrak ise görünmeyenin hakkını da gözetir. Bakmak yeterli değildir. İnsan, gördüğü şeyin ardında neyi göremediğini de hesaba katmalıdır.

“Biliyorum” demek çoğu zaman insanın kendini ikna etme biçimidir. Öğrenmek ise insanın tavrını değiştirir. Eğer hâlâ ilk duyduğumuz söze inanıyor, ilk izlenimle karar veriyor, ilk görüntüyle insanları sınıflandırıyorsak; o cümleyi yalnızca biliyoruzdur. Henüz öğrenmiş sayılmayız.

Maneviyat burada insana ölçü öğretir. Zahirle hüküm vermek kolaydır; fakat kalbin, niyetin ve kaderin görünmeyen tarafını hesaba katmadan verilen hüküm eksik kalır. İnsan, bilmediği şeylerin de var olduğunu kabul ettiğinde daha dikkatli konuşur. Daha geç kızar. Daha az kesinleşir. Daha çok susar.

Hiçbir şey göründüğü gibi değil; fakat bunu gerçekten öğrenmek, insanın bakışını terbiye etmesini ister. Her görüntünün arkasında mutlak bir sır aramak gerekmez. Yalnızca gördüğünü ilahlaştırmamak yeterlidir. Çünkü insan çoğu kez hakikati değil, aceleyle kurduğu kanaati savunur.

Ben bunu biliyorum. Ama öğrendim dersem yalan olur. Çünkü öğrenmiş olsaydım, her karşılaştığım şeye bu kadar çabuk anlam yüklemezdim. Görünenin ardında bir pay bırakır, bilmediğim şeylerin terbiyesiyle konuşurdum. Öğrenmek biraz da insanın kendi hükmünden geri durabilmesidir.