Tesla Uçuyor, Peki Ekonomi Yetişebilecek Mi?

Bundan yirmi yıl önce birisi bize gelecekte arabaların kendi kendine gideceğini, elektrikle çalışacağını, hatta uçabileceğini söyleseydi muhtemelen bilim kurgu filmlerinden çok etkilendiğini düşünürdük.

Bugün ise bunların bir kısmını günlük hayatımızda kullanıyoruz, bir kısmının da gerçekleşmesine tanıklık ediyoruz.

Son olarak Tesla’nın yeni Roadster modeliyle gündeme gelen havalanabilen otomobil teknolojisi de bunlardan birisi.

Peki, teknoloji bu kadar hızlı gelişirken ekonomi de aynı hızda gelişebiliyor mu?

Aslında bu sorunun cevabını verebilmek için ilk önce şirketlerin neden bu kadar büyük yatırımlar yaptığını anlamamız gerekiyor.

Bir düşünelim.

Tesla’nın yeni Roadster modelinin ilk tanıtımı 2017 yılında yapılmıştı. Aradan neredeyse dokuz yıl geçti ve şirket hâlâ bu otomobili seri üretime geçirmeye hazırlanıyor.

Dokuz yıl boyunca yapılan araştırmaları, çalışan mühendisleri, geliştirilen teknolojileri ve harcanan sermayeyi düşünelim.

Peki, bir şirket henüz satışından para kazanmadığı bir ürüne neden yıllarca yatırım yapar?

Çünkü şirketler yalnızca bugünün gelirleri için değil, gelecekte elde edebilecekleri kazançlar için de yatırım yapıyor.

İşin finansal boyutu da tam burada başlıyor.

Borsada bir şirketin değeri, yalnızca bugün ne kadar kâr ettiğine göre belirlenmiyor. Yatırımcılar, şirketin gelecekte ne kadar büyüyebileceğini de fiyatlıyor.

Yani bugün bir Tesla hissesi alan yatırımcı, yalnızca satılan otomobillere değil, şirketin gelecekte geliştirebileceği teknolojilere de yatırım yapmış oluyor.

Ancak burada bir sorun var.

Geleceğe yönelik beklentiler her zaman gerçekleşmeyebilir.

Bir şirket çok önemli bir teknoloji geliştirebilir ama bu teknolojiyi yeterince kârlı bir şekilde satamayabilir. Hatta yıllarca yatırım yaptığı bir projeden beklediği geliri elde edemeyebilir.

Bu nedenle teknolojik başarı ile finansal başarıyı birbirinden ayırmamız gerekiyor.

Gelelim işin bir de ekonomi tarafına.

Bugün elektrikli otomobillerin yaygınlaşması yalnızca otomobil üreticilerini etkilemiyor. Batarya üreticilerinden madencilik şirketlerine, akaryakıt istasyonlarından elektrik altyapısına kadar birçok sektörde değişime neden oluyor.

Peki, bundan on veya yirmi yıl sonra ulaşım teknolojileri bugünkünden tamamen farklı olursa ne olacak?

Bugün şehirlerde ulaşım için yaptığımız yolları, otoparkları, harcadığımız yakıtı ve trafikte kaybettiğimiz zamanı düşünelim.

Ulaşım teknolojilerindeki gelişmeler bunların bir kısmını değiştirebilir. Hatta bugün değerli olan bazı gayrimenkul bölgelerinin gelecekteki önemini bile etkileyebilir.

Ancak burada gözden kaçırmamamız gereken başka bir konu daha var.

Yeni teknolojiler ortaya çıktıkça eski teknolojiler için yapılan yatırımların bir kısmı ekonomik değerini kaybedebiliyor.

Örneğin, elektrikli otomobiller yaygınlaştıkça içten yanmalı motorlara yönelik bazı yatırımların gelecekteki getirileri de sorgulanmaya başlanıyor.

Ekonomide buna yaratıcı yıkım diyoruz.

Yani yeni bir teknoloji ekonomik büyümeye katkı sağlarken, mevcut bazı sektörlerin küçülmesine de neden olabiliyor.

Türkiye açısından baktığımızda ise bence asıl önemli olan bu teknolojilerin ne zaman ülkemize geleceği değil, bizlerin bu dönüşümün neresinde olacağı.

Çünkü yeni teknolojileri satın almakla, o teknolojileri üretmek arasında çok büyük bir fark var.

Bir ülke geliştiremediği teknolojileri sürekli ithal ederse, bu teknolojilerin sağladığı kolaylıklardan yararlanabilir. Ancak üretiminden elde edilen katma değerin önemli bir kısmı başka ekonomilerde kalır.

Buna karşılık teknolojinin yazılımını, mühendisliğini veya parçalarını geliştiren ülkeler yalnızca ürün satmaz; istihdam, ihracat ve yeni yatırımlar da oluşturabilir.

Sonuç olarak, Tesla’nın yeni otomobili yarın hepimizin uçan arabalar kullanacağı anlamına gelmiyor.

Ama bence bize önemli bir soruyu tekrar hatırlatıyor.

Teknoloji bu kadar hızlı gelişirken biz geleceğe ne kadar hazırlanıyoruz?

Çünkü bundan yirmi yıl sonra bugün kullandığımız teknolojilerin birçoğu eskimiş olabilir.

Ve belki de geleceğin en büyük ekonomik farkı, yeni teknolojileri kullanabilenlerle onları üretebilenler arasında oluşacak.