• 22 Kasım 2026, Pazar

Eğitime Harcadığımız Paranın Karşılığını Alıyor muyuz?

Türkiye’de hemen hemen her aile, çocuklarının iyi bir eğitim almasını ve gelecekte iyi bir meslek sahibi olmasını istiyor.

Bunun için kimi aileler çocuklarını özel okullara gönderiyor, kimileri dershanelere ve özel derslere bütçe ayırıyor. Ekonomik imkânları kısıtlı olan aileler ise çocuklarının devlet okullarında aldığı eğitimle yetinmek zorunda kalabiliyor.

Peki, biz ülke olarak çocuklarımızın eğitimine ne kadar kaynak ayırıyoruz?

Daha da önemlisi, harcadığımız paranın karşılığını alabiliyor muyuz?

Bu sorunun cevabını bulmak için ilk önce Türkiye’nin eğitimde dünyada nerede olduğuna bakmamız gerekiyor.

Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Teşkilatı (OECD), PISA adı verilen araştırmayla ülkelerdeki 15 yaşındaki öğrencilerin matematik, fen bilimleri ve okuduğunu anlama becerilerini ölçüyor.

Burada önemli olan öğrencilerin ne kadar bilgi ezberledikleri değil, öğrendikleri bilgileri günlük hayatta ne kadar kullanabildikleri.

Türkiye, bu araştırmaya 2003 yılından itibaren katılıyor.

2003 yılında araştırmaya katılan 41 ülke arasında matematikte 34’üncü, okuma becerilerinde ise 33’üncü sıradaydık.

2022 yılına geldiğimizde 81 ülke arasında matematikte 39’uncu, okuma becerilerinde 36’ncı, fen bilimlerinde ise 34’üncü sırada yer aldık.

Son olarak Eylül 2026’da açıklanan PISA 2025 sonuçlarında ise 91 ülke arasında matematikte 28’inci, okuma becerilerinde 18’inci ve fen bilimlerinde 19’uncu sıraya yükseldik.

İlk bakışta oldukça olumlu bir gelişme.

Üstelik yalnızca diğer ülkelerin sıralamada gerilemesinden kaynaklanan bir yükseliş de değil. Türkiye’nin matematik, fen bilimleri ve okuma becerilerindeki puanları da artmış durumda.

Ancak bu sonuçları değerlendirirken bir noktayı gözden kaçırmamamız gerekiyor.

2003 yılında 41 ülkenin katıldığı bir araştırmayla 2025 yılında 91 ülkenin katıldığı araştırmanın sıralamalarını doğrudan karşılaştırmak yanıltıcı olabilir. Bu nedenle ülkelerin kaçıncı sırada olduğundan ziyade aldıkları puanları ve zaman içerisindeki değişimlerini de incelememiz gerekiyor.

Örneğin matematikte 2012 yılında 448 olan puanımız, 2015 yılında 420’ye gerilemiş, 2018 yılında 454’e yükselmişti. 2025 yılında ise 462 puana ulaştık.

Yani eğitimde gelişme gösteriyoruz ancak bu gelişmenin her dönem aynı hızla ve kesintisiz devam ettiğini söyleyemeyiz.

Peki, bütün bunların eğitim bütçemizle ne ilgisi var?

2026 yılında Türkiye’nin eğitim için ayırdığı toplam bütçe yaklaşık 2,9 trilyon lira. Bu rakam merkezi yönetim bütçesinin yaklaşık yüzde 15,3’üne karşılık geliyor.

Oldukça büyük bir rakam değil mi?

Ancak tek başına bu rakama bakmak, ülkemizin eğitime yeterince yatırım yaptığını söylememiz için yeterli değil.

Çünkü önemli olan yalnızca ne kadar para harcadığımız değil, ülkemizin ekonomik büyüklüğüne ve öğrenci sayısına göre ne kadar kaynak ayırdığımız.

OECD’nin 2026 yılında yayımladığı rapora göre Türkiye’nin 2023 yılında eğitime ayırdığı kamu kaynaklarının millî gelire oranı yüzde 3,2 seviyesindeyken OECD ortalaması yüzde 4,2.

Aynı raporda, satın alma gücü farklılıkları dikkate alınarak hesaplanan öğrenci başına yıllık eğitim harcaması Türkiye’de 5.314 dolar, OECD ortalamasında ise 13.601 dolar.

Yani OECD ülkeleri ortalamasında öğrenci başına Türkiye’nin yaklaşık iki buçuk katı kadar kaynak harcanıyor.

Buradan şu soruya ulaşabiliriz:

Eğitime daha fazla para harcamak, daha iyi eğitim almak anlamına mı geliyor?

Bu sorunun cevabı hem evet hem hayır.

OECD araştırmaları, öğrenci başına harcamanın düşük olduğu ülkelerde eğitim harcamalarının artmasıyla öğrenci başarıları arasında genel olarak olumlu bir ilişki olduğunu gösteriyor.

Ancak harcamalar belirli bir seviyeye ulaştıktan sonra bu ilişkinin zayıfladığını görüyoruz.

Başka bir ifadeyle, bir ülkenin eğitime ayırdığı bütçeyi iki katına çıkarması, öğrencilerinin başarısının da iki katına çıkacağı anlamına gelmiyor.

Burada ekonomide sıkça kullandığımız bir kavram karşımıza çıkıyor: Verimlilik.

Bir işletmeye daha fazla sermaye koyduğunuzda mutlaka daha fazla kâr elde edemezsiniz. Sermayeyi doğru kullanmanız, doğru yatırımları yapmanız ve kaynaklarınızı etkili yönetmeniz gerekir.

Eğitimde de benzer bir durum söz konusu.

Daha fazla okul yapmak, sınıflara teknolojik cihazlar yerleştirmek veya eğitim bütçesini artırmak tek başına daha başarılı öğrenciler yetiştirmemizi sağlamıyor.

Elbette bunların hepsi önemli. Ancak asıl mesele öğrencilerin o sınıflarda ne kadar öğrendiği.

Nitekim PISA 2025 sonuçlarına göre Türkiye’de öğrencilerin yaklaşık yüzde 36’sı matematikte temel yeterlilik seviyesine ulaşamıyor.

Yani elde ettiğimiz bütün ilerlemeye rağmen her 100 öğrenciden yaklaşık 36’sı, günlük hayatta karşılaşabileceği temel matematik problemlerini çözmek için beklenen yeterlilik düzeyinin altında kalıyor.

Bence üzerinde durmamız gereken asıl sorunlardan biri bu.

Peki, daha verimli bir eğitim sistemi için ne yapabiliriz?

İlk olarak okul öncesi eğitime daha fazla önem vermemiz gerekiyor. OECD verilerine göre Türkiye’de 2024 yılında 3 yaşından ilkokula başlama yaşına kadar olan çocukların okul öncesi eğitime katılım oranı yüzde 51 iken OECD ortalaması yüzde 90.

Bu fark, çocukların eğitim hayatlarına ne kadar farklı koşullarda başladığını gösteriyor.

İkinci olarak öğretmenlerimizin mesleki gelişimlerine daha fazla kaynak ayırmamız gerekiyor. Eğitim sisteminin kalitesini yalnızca okul binalarıyla değil, o binalarda eğitim veren öğretmenlerin imkânlarıyla da değerlendirmeliyiz.

Üçüncü olarak eğitimde fırsat eşitliğine odaklanmamız gerekiyor.

Aydın’ın bir köyünde eğitim gören çocukla büyükşehir merkezindeki bir öğrencinin, ailelerinin ekonomik durumlarından bağımsız olarak benzer eğitim fırsatlarına erişebilmesi gerekir.

Çünkü bir çocuğun geleceğini ailesinin maddi imkânlarının belirlediği bir sistemde, ne kadar başarılı olursa olsun eğitimden beklediğimiz toplumsal faydayı tam olarak elde edemeyiz.

Son olarak eğitim politikalarımızın sonuçlarını düzenli olarak ölçmemiz gerekiyor. Hangi okula ne kadar kaynak ayrıldığından ziyade, ayrılan kaynağın öğrencilerin başarısını ne kadar artırdığını takip etmeliyiz.

Türkiye’nin son PISA sonuçlarında kaydettiği ilerleme önemli ve göz ardı edilmemesi gereken bir başarı. Ancak bu başarıyı eğitimde bütün sorunlarımızı çözdüğümüz şeklinde değerlendirmek de doğru olmaz.

Unutmamamız gereken bir nokta var.

Eğitime harcadığımız para yalnızca bugünün bütçesinden çıkan bir gider değil, gelecekte ülkemizin üretim gücünü, teknolojik gelişimini ve ekonomik refahını belirleyecek bir yatırım.

Dolayısıyla eğitimi yalnızca kamu harcamaları üzerinden değil, ülkemizin gelecekte elde edeceği ekonomik ve toplumsal getiriler üzerinden de değerlendirmeliyiz.

Çünkü eğitimde asıl başarı, ne kadar para harcadığımız değil, harcadığımız parayla nasıl bir nesil yetiştirdiğimizdir.

ÖNEMLİ NOT: Bu sayfalarda yayınlanan okur yorumları okuyucuların kendilerine ait görüşlerdir.