AVLU

Avlu, bir yapının ortasında veya çevresinde yer alan, gökyüzüne açık hayat alanı... Avlu yalnızca taş, toprak ve duvarlardan ibaret mimarî bir unsur değil; insan ilişkilerinin, paylaşımın ve iç dünyamızın güçlü bir ifadesi... Avlu, içimizdeki âlem... Evin avlusu, aile bireylerinin bir araya geldiği, çocukların oynadığı, komşuların sohbet ettiği mekân... Avlu, ev ile dış dünya arasındaki köprü... Her insanın içinde bir avlu var... Düşüncelerin, anıların, umutların ve kaygıların buluştuğu içsel alan... Neşeli çocuk sesleriyle dolu, canlı ve temiz... Avlulu ev ve avlusuz apartman... Farkı fark ettiğimizde ve kadim medeniyet değerlerimizi içselleştirdiğimizde, avlunun değerini daha iyi idrak edebiliriz...

‘Avlu’, edebiyattan felsefeye kadar pek çok ünlü düşünür ve yazar tarafından derin bir anlam yüklenmiş sözcük... “Girdiğiniz ilk yer, sonunda bir kilisenin kapısı bulunan... Taş döşeli, nemli ve soğuk bir avludur... Ayağınızı basar basmaz, sanki omuzlarınızda bir kurşun ağırlığı varmış gibi bir can sıkıntısı çöker üzerinize; kalbinizin daraldığını hissedersiniz...” (Théophile Gautier)... “Avluda her yer gri ve pusluydu... Ama doğu gökyüzünde güneş berrak, neşeli bir ışık saçıyor ve gece çiyiyle avlunun etrafındaki kulübelerin sazdan çatılarını parlatarak canlandırıyordu.” (Leo Tolstoy)... “Ev sahibimiz, ana caddeden uzakta, üçgen şeklinde bir avluda yaşıyor... Giriş sokağa bakan binalar arasında sallanan bir panjur... Buraya nasıl sığdığı bir sır gibi görünebilir. Yine de burada...” (Charles Dickens)...

Avlu; dış dünyaya açık ve duvarlarla çevrili mekânımız... Zira avlu, topluma ait olmamızla ve kendi mahremiyetimizi koruma arasındaki manivelamız... Avlu, sıradan bir boşluk değil... Bir araya geldiğimiz, sohbet ettiğimiz, birlikte üretip tükettiğimiz yer... Toplumsal dayanışma yeri... Doğu kültüründe avlu, ibadet ve eğitim mekânlarının ayrılmaz parçası... Batı, Roma ve Rönesans mimarisinde avlu, estetik düzenin ve sosyal statünün göstergesi... Günümüzde avlu; apartman bahçeleri, site içi ortak alanlar... Avlu, her durumda, zamanda ve şartta, doğaya ve topluma bağlanma ihtiyacımızın göstergesi... Psikolojide avlu (içsel avlu); dinginlik, huzur ve kendimizi bulma alanı... Farklı seslerin bir araya geldiği mekân, içsel çatışmalarımızın ve uyum arayışımızın belleği... ‘Avlu’, bireysel ve toplumsal hayatımızın özü... Necip Fazıl Kısakürek’e göre ‘avlu’, sıradan bir mimarî mekândan çok daha derin... Necip Fazıl’ın şiir ve düşünce dünyasında avlu; hapishane yıllarının (özellikle cinnet mustatilinin), yalnızlığın, dış dünyayla kesilen bağın, gökyüzüne açılan daracık bir pencerenin ve nefis muhasebesinin sembolü... Özellikle hapishane hayatını anlattığı şiirlerinde ve ‘Cinnet Mustatili’ adlı eserinde geçen, avlu temasıyla doğrudan ya da dolaylı olarak bütünleşen en sarsıcı sözler ve mısralar: “Avluda volta atar benden bir gölge... Duvarlar, ah duvarlar, her biri bir bölge. Avlu... Bir fıskiye... Üstünde bir gök, burada dert çok, dertten büyük dert de yok!” Hapishane avlusunun darlığı ve gökyüzüne hasreti en net anlatan meşhur ‘Zindanından Mehmed'e Mektup’ şiirinde avlu: “Zindan iki hece, Mehmed'im lafta... Baba katiliyle babam bir safta... Zindan bir mektepmiş, meğer insana... Gök kubbe dar gelir, sığmaz avluya...”... ‘Cinnet Mustatili’ ve nesirlerinden notlar: “Dört köşe bir avlu... Yukarıda dört köşe bir sema... Ve aşağıda, bu iki mikroskobik dünya arasında, taşları aşındıran ayaklar ve ruhu kemiren düşünceler.”... “Hapishane avlusu, insanın kendi nefsiyle baş başa kalmaya mahkûm edildiği, kaçacak hiçbir yer bulamayınca mecburen kendi içine doğru yürümeye başladığı o müthiş meydandır.” ... “Güneş, bu taş avluya sadece bir misafir gibi uğrar; selamını verir ve bizi gölgelerimizle baş başa bırakarak çekip gider.”... Necip Fazıl için avlu, sınırlanmışlık ile sonsuzluk arasındaki çizgi... Dört tarafı yüksek duvarlarla çevrili o dar alan...  Başımızı yukarı kaldırdığımızda gördüğümüz sonsuz gökyüzüyle tezat oluşturan dar alan... Necip Fazıl’a göre avlu, insanın dünyadaki hapis hayatını ve bu hapisten ancak dikey bir yönelişle (iman ve tefekkürle) kurtulabileceğini fısıldayan mekân...

Kadim medeniyetimizde avlu, farklı perspektiflere sahip olmuş... Bir mekânın iç kısmında bulunan açık alanı ifade etmiş; sosyal, kültürel ve dini anlamda önemli bir yere sahip olmuş... İbn Sina; mekânların düzenlenmesi ve insan ruhunun huzuru için doğanın ve çevrenin önemini vurgulamış, insanların sosyal etkileşimde bulunabileceğini, düşüncelerin paylaşılabileceğini ifade etmiş... Gazali; toplumsal hayatın düzenlenmesi ve insan ilişkilerinin sağlıklı bir şekilde sürdürülmesi için avluların ve açık alanların önemine dikkat çekmiş, bu alanların, insanları bir araya getirip, sosyal dayanışmayı artırdığını dile getirmiş... İbn Rüşd; mekânın insan üzerindeki etkisine dikkat çekmiş, tartışmaların ve sosyal etkileşimlerin yaşandığı yerler olarak önemli bir rol oynadığını söylemiş... İbn Arabi, avluların ruhsal bir arınma ve sosyal etkileşim için önemli olduğunu belirtmiş... Mevlana Celaleddin Rumi; şiirlerinde, avluların insanların bir araya gelip düşüncelerini paylaştığı, manevî ve sosyal bağların güçlendiği sevgi ve birliktelik ortamı olduğunu açıklamış... 

Avlunun dışarıya açılan kapıları var, insanın da iç dünyaya açılan kapıları... Gözleri, kulakları, dili ve davranışları... Hayatın bilgeliği, hangi kapının ne zaman açılacağını bilmeye bağlı... Mahalleler, şehirler ve hatta ülkeler de büyük birer avlu misâli... Bu avluda fikir alışverişi olur ve ortak değerler üretilir... Avlunun en güzel özelliği üstünün açık olması... Ne kadar duvarlar arasında yaşarsak yaşayalım, umut ve ufuk her zaman yukarıda... Avlu, mimarinin ötesinde bir deneyim öğretisi... Bize paylaşmayı, dengeyi, açıklığı ve gökyüzüne bakmayı öğreten... Kadim medeniyetimizde avlu; evlerin, medreselerin, hanların ve camilerin kalbinde yer almış... Hem fiziksel hem sembolik bir odak noktası olmuş... Toplumsal hayatımızın, bireysel iç dünyamızın ve kültürel değerlerimizin... Gerçekten, avlu; yapının kalbi, hayatımızın merkezi, içsel huzurumuzun ve dengeli olabilmemizin nedeni...

Avlu, nefes aldığımız, ev ile sokak arasındaki mahrem bölge... Avlusuz mekân, hayata havlu atmanın somut hâli; soluk almadan yaşamaya eş değer yer... Avlu, iç dünyamızı dış dünyaya bağlayan nokta... Selam, sevgi ve saygılarımla.

ÖNEMLİ NOT: Bu sayfalarda yayınlanan okur yorumları okuyucuların kendilerine ait görüşlerdir.