‘AYDIN DENGE’deki ilk yazı’m... AKIL-KALP PUSULASI, köşemizin ve ilk yazımızın adı... Akıl-kalp pusulası; hayat pusulası, ahlâk pusulası, bilgi pusulası ve sevgi pusulası... Hayat pusulası; kararlarımızda, değerlerimizde ve inançlarımızda yol gösterici ilkeler… Vicdan pusulası, doğru ile yanlışı ayırt etmede içsel rehberimiz… Ahlâk pusulası, insan ilişkilerinde yön veren etik ölçüt… Bilgi pusulası; doğruyu yanlıştan ayırmada ilim, akıl ve deneyim… Sevgi pusulası, birinin gözlerine baktığımızda yansıttığımız içimizdeki tebessüm iğnesi…
Pusula (İtalyanca, bussola; Latince, buxis/pyxis - tahta veya fildişinden yapılmış küçük kutu, kutucuk; Arapça, tâse -tas, beytü’l-ibre -iğne kutusu, hukku’l-kıble/âletü’l-kıble; Osmanlı Türkçesi, busula, kıblenümâ/kıblenâme); yönleri bulmaya yarayan, içinde daima kuzeyi gösteren manyetik iğne bulunan, denizcilikte, seferlerde, haritacılıkta, dağcılık, doğa yürüyüşü, askerî keşif vb. alanlarda yön bulma gereci… Pusula, hayatımızın her bir noktasında önemli… Pusula, M.Ö. 4. yüzyılda Çin'de icat edilmiş… Pusula, önceleri yön bulmaktan ziyade, daha çok sihir, falcılık için kullanılmış… İlk pusula, mıknatıs taşı (manyetit) ile oyulmuş kuzeyi göstererek dönen bir kaşığın, yön bulmak için bronz bir levha üzerinde kullanılmasıyla ortaya çıkmış… Pusula, askerî ve coğrafî amaçlarla kullanılmaya başlandığında gelişmiş… Song Hanedanı (960-1279) döneminde ise pusula, denizcilikte yaygın olarak kullanılmaya başlanmış… Denizciler, bulutlu havalarda veya gece seyahatlerinde yönlerini bulmak için pusulayı kullanmışlar… Pusula, Çin'den diğer coğrafyalara, ticaret ve İpek Yolu aracılığıyla İslam coğrafyasına ve oradan da Avrupa'ya geçmiş… Pusulanın Avrupa'da yaygınlaşması 12. ve 13. yüzyıllarda gerçekleşmiş… Avrupalı denizciler, pusulayı kullanarak açık denizlerde daha güvenli ve uzun mesafeli seyahatler yapabilmişler… Bu durum, büyük coğrafî keşiflerin başlamasına neden olmuş… İlk pusulalar, mıknatıslı bir iğnenin su dolu bir kapta yüzmesiyle çalışıyormuş… Sonrasında, iğnenin bir mil üzerine sabitlendiği ve kuru bir kutu içinde hareket ettiği ‘kuru pusula’ icat edilmiş… Bu, pusulanın daha stabil/sabit ve pratik bir araç olmasını sağlamış… Günümüzdeki pusulalar ise manyetik iğnenin manyetik kuzeyi gösterme prensibine göre yapılmakta… Manyetik pusulaların yanı sıra, manyetik alandan etkilenmeyen cayro pusulalar ve uydu teknolojisini kullanan GPS (Global Positioning System -Küresel Konumlama Sistemi) gibi daha gelişmiş yön bulma araçları da kullanılmakta…
Kadim medeniyetimizde pusulaya benzer ‘usturlap’adlı bir âlet, gök cisimlerinin konumunu ölçerek yön ve zaman hesaplamaları yapmak için kullanılmış… Pusula hakkında bilinen en eski kaynaklardan biri, 13. yüzyıl âlimlerinden Avfî'nin (ö. 1232) Cevâmiʿu'l-ḥikâyât ve Levâmiʿu'r-rivâyât adlı eserleri… Avfî, bu eserinde deniz yolculuğu sırasında fırtınaya yakalandıklarını ve içinde su bulunan bir kaba konulan mıknatıslı bir iğneyle yönlerini bulduklarını dile getirmiş… ‘Pusula’ sözcüğü, mecaz anlamında da kullanılmış… Kadim medeniyetimizde pusula, insanın akıl–kalp–vahiy birlikteliğiyle hakikate yönelmesini sağlayan istikamet bilinci olmuş... İbn Arabi’ye göre, bir yön bulma aracı ve ruhsal bir rehber... Gazali’ye göre, ahlâkî ve manevî yönelimlerini belirleyen bir araç… Mevlana Celaleddin Rumi’ye göre, aşk-sevgi, insanı doğru yola yönlendiren bir pusula… İbn Sina’ya göre, akıl-mantık, doğru bilgiye ulaştıran pusula… Yunus Emre’ye göre, gönül… İbn Arabî’ye göre, insan-ı kâmil, hakikati bilen, bilenlere yol… Farabî’ye göre pusula; ahlâkta, siyasette ve toplumda aşırılıklardan koruyan denge ilkesi... İmam Mâturîdî’ye göre pusula; akıl ve vahiy birlikte olduğunda doğruya eriştiren sistem... “Bizi dosdoğru yola ilet.” (Fâtiha, 6)... Pusulasını kaybeden insan, yalnızca yönünü şaşırmaz; ölçüsünü, merkezini ve istikamet bilincini yitirir... Ahlâkî, zihnî ve ruhî bir kayboluştur bu... İnsan için pusula, bir dostun sözü, bir kitabın cümlesi, derin bir sessizlikte duyulan kendi kalbinin sesi… Şairler ve düşünürler için pusula, insanın yolunu bulabilmesi için çok gerekli üçüncü göz... Tasavvufta pusula, kalbin yönünü Allah’a çevirmesi, içimizdeki yön… Psikolojide pusula, kişinin içsel yön bulma aracı, benlik bütünlüğünü koruyan rehber… Felsefede pusula, hakikati aramanın simgesi, hakikat ölçüsü…
Coğrafî yön bulmada ihtiyacımız olan tek şey, harita ve pusula… Mutluluğu bulmak için ise gerek duyduğumuz tek şey, gönül pusulası… Bize yol gösteren, hedefe ulaştıran, doğru karar vermemizi sağlayan, içsel rehberlik yapan bu… Beyin-gönül fırtınasında savrulup bir damla fikir elde etmeden, doğru yolu bulmamız gayrimümkün… Kalbimiz-aklımız bizim en doğru pusulamız… Hem mantığın sesi hem gönlümüzün sesi birlikte bize doğru yolu gösterir… Bir pusula, yönümüzü bulmamıza yardım eder; ancak bize gidilecek yeri asla söylemez… Nereye ve nasıl gideceğimiz, bizim tercihimiz… Pusula, sadece bir gereç… Bize yol gösterir, lâkin hedefi ve amacı belirlemek bizim görevimiz ve sorumluluğumuz… Doğru ile yanlışı ayırt etmemizi sağlayan etik değerler, hayatta nasıl bir yol izleyeceğimizi belirlemeli… Pusula üzerine söylenen unutulmaz sözler: “İnanç, karanlık bir dünyada pusulamızdır.” (Jean Paul Sartre)… “Beni bir ben anlarım, bir de beni Yaratan.” (Necip Fazıl Kısakürek)… “Deniz kenarında oturmuşum… Denizde gemiler, gökyüzünde bulutlar... Ama benim pusulam şaşıyor, pusulamız şaşıyor... Bir gün gelecek, pusulamız şaşmayacak!” (Nazım Hikmet Ran)… “Sen benim pusulamdın, yönümü sana göre belirlerdim.” (Can Yücel)…
İçimizde ve dışımızda pusula olmalı… Kendi içimizde bir pusula taşıyorsak, asla kaybolmayız… İçimizdeki ben ve içsel değerler, bizi biz yapar, doğru yola eriştirir… Bu, davranış eğitimiyle elde edilen kazanımlar… Bu kazanımlar; hem içsel hem dışsal pusulamız olmalı, başkalarının onayı ile kukla ve dilli düdük hâline gelmek istemiyorsak eğer… Başkalarının ne düşündüğüne göre değil, kendi öz kadim medeniyet değerlerimize göre hareket etmemiz lâzım… Yeter ki pusulamız sapmasın… Her bir taş yerli yerine oturur… Dengede kalmak ve yaşamak, dengeli ve aydın olmak için, hayatımızın her bir anında ihtiyacımız olan, akıl-kalp pusulası… Selam, sevgi ve saygılarımla.
ÖNEMLİ NOT: Bu sayfalarda yayınlanan okur yorumları okuyucuların kendilerine ait görüşlerdir.