Dr. Öğretim Üyesi Ali GÜREŞ

Neden Sporcular Doping Kullanma İhtiyacı Duyarlar? Zararları Nelerdir?

26 Ocak 2013, Cumartesi

     


Bu haftaki yazımda sürekli tartışılan ancak bir türlü cevabı bulunamayan bir konuyu sizlere aktarmak istiyorum. Neden sporcular doping kullanma ihtiyacı duyarlar? Dopingin zararları nelerdir? İsterseniz önce doping nedir, bunu açıklayalım. Doping; sporcunun müsabaka esnasında fizyolojik ve psikolojik olarak performansını arttırmak amacı ile “Uluslararası Olimpiyat Komitesi (IOC) tarafından yasaklanmış madde veya yöntemlerin sporcu tarafından bilinçli veya bilinçsiz olarak kullanımı” olarak tanımlanmaktadır. Doping yapmak hem haksız rekabete neden olmakla beraber sporcunun sağlığını tehlikeye sokar ve hatta ölüm risklerinin oluşmasına neden olmasından dolayı spor etik kuralına aykırıdır. Bunun içindir ki doping, WADA Uluslararası Olimpiyat Komitesi (IOC) IAAF, FIFA, UEFA, FIBA, FIG gibi uluslararası spor federasyonları tarafından yasaklanmıştır. 1995 yılında yapılan bir araştırmada 198 olimpik düzeyde güçlü sporculara bir senaryo verilmiş. Bu senaryo şöyledir; “size 2 defa yasaklı madde verilecek ve bunun sonucunda kazanmanız garanti olacak ve yakalanmayacaksınız” sonuç da sadece 3 sporcu hayır kullanmam demiştir. Aynı çalışmada 198 sporcuya bu başka bir soru yöneltilir “size 2 defa yasaklı madde verilecek, 5 yıl için her yarışı kazanacaksınız ancak 5 yıl sonra öleceksiniz” denilmiştir. Sonuçta %50 evet olur demiştir. Oysaki doping yapmak başkalarından üstün olduğunu hissetmenin zahmetsiz bir yoludur. Kendini aşamayan insanın daha az emek sarf ederek kendini aşma vasıtasıdır. Doping olarak kullanılan pek çok madde vardır. Bu maddeler ve yöntemler nelerdir?
1) Müsabakada kullanılan ve müsabaka harici kullanılan yasaklı madde ve yöntemler: anabolik ajanlar (kas gücü ve kitlesini artırmak amacı ile), hormon vb. maddeler (büyüme hormanı, insulin gibi), beta-2 antogonistleri (astım tedavisi dışında), anti östrojenikler, idrar sökücüler, oksijen taşınmasına katkı sağlayan yöntemler (kan transüzyonu gibi), gen "doping" i (genetik yapı ile oynama), "doping" numunesinin niteliğini bozacak girişimler (idrar yerine geçecek madde vb. kullanımı).
2) Sadece müsabakada kullanılan yasak madde ve yöntemler: uyarıcılar (efedrin gibi uyanıklığı, yoğunlaşma gücünü artırdığı ve yorgunluğu geciktirdiği gerekçesiyle kullanılır), narkotikler (ağrı tedavisinde, öfori vermesi amacı ile kullanılır), kanaboidler (marihuana, haşiş gibi karşılaşma öncesi gerginliği azaltmak amacıyla kullanılırlar), glikokortikiodler (yangıyı önlemek, ağrıyı azaltmak ve öforik duygu vermesi amacıyla kullanılır).
3)Sadece bazı branş ve müsabaka için yasaklı olan maddeler: Alkol (karşılaşma öncesi merkezi sinir sistemini baskılayarak el titremesini ve heyecanı azaltmak ve kendine güven hissini artırmak amacıyla kullanırlar). Havacılık, okçuluk, otomobil sporları, bilardo, karate, modern pentatlon (atıcılık), motorsiklet sporları, kayak branşların da yasaktır. Beta blokerler (sinirliliği kontrol etmek, kalp atım hızını ve el titremesini azaltmak amacıyla kullanılır). Atıcılık, bilardo, güreş, havacılık, jimnastik, kayak, modern pentatlon (atıcılık), motosiklet sporları, okçuluk, otomobil sporları, satranç, yelken ve yüzme branşların da yasaktır.
Pekala, öncelikle anabolik steroidlerin yani erkeklik hormonu ve sentetik türevlerinin işlevi nedir bir göz atalım. Vücuttaki testosteronun görevi erkeğin seksüel karakterinin gelişmesini sağlamaktır. Ergenlik çağında adale dokusunun oluşmasından sorumludur. Anabolik steroidler vücudun erkeksi karakteristiğini düzeltmek ve kötü beslenme neticesi oluşan protein ve elektrolit kaybını önlemek için geliştirilmiştir. Özellikle ağır ameliyatlardan sonra ya da tehlikeli travmalarda kullanılır. Özellikle adale geliştirme ve kuvvet gerektiren sporlarla uğraşanlar son 25-30 yıldır steroid kullanıyorlar. Bu konuda bazı araştırmacılarca işe yaradıklarına inanılmamasına karşın, bazı araştırmacıların ve sporcuların çoğu aksini kabul ediyor. Sporcu ve antrenörler istemeye istemeye steroid kullandıklarını itiraf ediyorlar. Bir egzersiz fizyolojisti olan yüzbaşı J.Wright'ın yapmış olduğu bir araştırmaya göre ankete alınan halterci ve vücutçuların %90'ının doping yaptıkları tespit edilmiştir. Genellikle egzersiz yapmadan doping kullanmak kuvvette az bir artış meydana getirmektedir. Ağır çalışan sporcularda steroidler daha büyük farklar meydana getiriyor gibi görünmektedir. Yüksek şiddetteki egzersizler, özellikle ileri seviyelerde protein yapısında bir yıkıma neden olabilir. Sürantrene halinin sadece gelişmenin durmasında değil, aynı zamanda adale kütlesinde bir artrofiye neden olmasının sebebi budur. Genellikle steroidler vücuttun fizyolojik derlenip toparlanmasını daha çabuk kolaylaştırıyor gibi görünmekte ve bundan dolayı dokular normal büyüme kapasitelerinin üzerine çıkmaktadırlar.
Genellikle, anabolik steroidleri kullandığınızda vücudunuzun bio-kimyasal talebi büyük miktarda artar ve hızlanır. Bu büyük talep nedeniyle takviye edici farmakolojik maddeler alımı çok özel bir şekilde düzenlenmelidir. Özellikle aminoasit, potasyum, kalsiyum ve magnezyum tedarikine çok dikkat edilmelidir. Steroid kullanıcısının B kompleks alımı, özellikle B6 ve pantotenik asit tedariki yüksek olmalıdır. Vücudun stres halinde salgıladığı kortizol adlı maddenin anabolik steroidler tarafından bloke edildiği saptanmıştır. Kortizol protein yıkımına sebep olur. Steroidler bu yıkımı durduruyor gibi görünmektedir. Bir Rus bilim adamı farelerde anabolik steroidlerin RNA adlı enzimi arttırdığını bulmuştur. Bu enzimin adaledeki protein sentezini arttırdığı düşünülmektedir. Bunlar anabolik steroidlerin pozitif etkileri gibi görünmekle beraber birde madalyonun diğer yüzü vardır. Anabolik steroidlerin en belirgin yan tesiri karaciğer işlevlerinde meydana gelen değişikliklerdir. Birçok vakada doping alımı durdurulduğunda anormalleşmiş karaciğer işlevlerinin tersine döndürülebildiği tespit edilmiştir. Daha kötüsü kanser tümör oluşumudur. Bir tıp dergisinde, öldüğü belirtilen 26 - 27 yaşındaki bir vücutçunun durumundur. Diğer kolay fark edilebilir olmayan biyokimyasal değişiklikler, fark edildiğinde çok geç olacak şekilde gelişme gösterebilir. Vücuda hormon zerk ettiğinizde vücudun hormon üretimi yavaşlıyor hatta duruyor. Çünkü beyinde aynen laboratuvar gibi kanı devamlı sayımdan geçiren bir mekanizma var ve normal verilerin üstünde hormon tespit ettiğinde, o hormonu üretmekle sorumlu merkeze üretimi durduruyor. Bu durumda erkeklerde ikincil kadınsı karakteristiklerin ortaya çıktığı, seksüel isteklerinde azalma olduğu ve bazen de iktidarsızlığın ortaya çıktığı tesbit edilmiştir. Kadınlarda ise adet dönemleri tamamen ortadan kalkmıştır. Sesleri kalınlaşmış ve vücutlarında erkeksi gelişmelere rastlanmıştır. Çok uzun süre steroid kullanmış bir sporcu, Steve Michalıc'ın erbezlerinde küçülme meydana gelmiştir. Bu küçülme o boyuttadır ki erbezleri bir fındık kadar ufalmıştır. Ölümün eşiğine gelen bu profesyonel vücutçu uzun bir tedaviden sonra normale dönmüş ancak iki yıl boyunca ereksiyon olamamıştır. Bu tür ilaçları kullanan bir diğer sporcunun erbezlerinden biri yumruk kadar şişmiş, ancak gördüğü yoğun tedavi sonucunda iyileşebilmiştir.
Genellikle ağız yoluyla alınan ilaçlar karaciğer yıkımı ile daha çok bağıntılıdırlar. Ancak bunlar daha az etkilidir. Çünkü kimyasal yapıları uzun bir sindirim süreci içinde bozulmaktadır. Son zamanlarda üretilen ağız yolu steroidler daha yavaş metabolizmaya karışmak üzere düzenlenmiştir. Bunlar karaciğerde yoğunlaşır ve bu yoğunlaşma bir zehirlenme etkisi oluşturabilir. enjeksiyon yolu ile vücuda verilen steroidlerde karaciğer baypas edilmekte ve doping daha direkt bir şekilde kana karışmaktadır. Dolayısıyla karaciğer tehlikesi ortadan kalkıyor gibi görünmektedir. Genellikle 15 - 20 yaş arası gelişim ve büyümesi devam eden gençlerde steroid kullanımı kemik erimesine sebep olabilir. Doping maddeleri psikolojik bağımlılıkta yapmaktadır. Bu maddeleri kullanmadıkları zaman vücutlarını ve kuvvetlerinin normale döndüğünü gören sporcular psikolojik olarak tekrar kullanma mecburiyeti hissetmektedirler. Anabolik steroid kullanan sporcular kalp hastalıkları ile de karşılaşabilirler. Özellikle 1980'li yılların ortalarına doğru yapılan araştırmalar steroidlerin vücuttaki yüksek yoğunluktaki lipoproteinlerin (HDL) seviyesini düşürdüğünü göstermiştir. İstatistiklerle sabittir ki lipoprotein seviyesi yüksek olan kişiler diğerlerine oranla daha az kalp krizi ile karşılaşmaktadırlar. Normal olarak sporcuların lipoprotein seviyesi, normal kişilere oranla daha yüksek olmaktadır. Çünkü düzenli egzersiz HDL oluşumu arttırıyor gibi görünmektedir. Doping yerine biraz daha az etkili olsa da takviye edici farmakolojik maddeler (Protein tozu, aminoasit hapı, karbonhidrat vb.) daha masum görünmekte. Ancak ben bir spor eğitim uzmanı olarak bunlarda tavsiye etmiyorum. Eğer illa da kullanmak istiyorsanız karaciğer ve/veya böbrek sorunları olanlar kreatin, amino asit ve vitamin alımı bu maddelerin kullanımda dikkat etmeleri gerekir. Bu maddeleri alanların belli aralıklarla böbrek ve karaciğer fonksiyonunu ortaya koyan testler yaptırmalarında yarar vardır. Sağlıklı ve dopingsiz sporlar diliyorum, sağlıklı bir yaşam her şeyden daha kıymetli ve önemlidir.
Kaynak: www. spor.hekimi.com, Doç Dr. Rüştü Güner, Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi, Spor Hekimliği Anabilim Dalı. www.korkmazsimsek.net, Prof.Dr.Hakan GÜR,www.sporhekimligi.com, www.nytimes.com N.Akgün: Egzersiz Fizyolojisi, C.Açıkada,E.Ergen:Bilim Ve Spor, E.Zorba,Vücut Kompozisyonları 


Yazarın Tüm Yazıları
EGZERSİZİN SOLUNUM SİSTEMİ HASTALIKLARINA ETKİSİ
Egzersiz Esnasında Sıvı Kaybının Etkileri Nelerdir?
EGZERSİZ VE BAĞIŞIKLIK SİSTEMİ ÜZERİNE ETKİSİ
KADINLAR NASIL EGZERSİZ YAPMALIDIR?
KORONAVİRÜS VE EGZERSİZ
Vertigo Hastaları Nasıl Egzersizler Yapmalı?
Basit Egzersizlerle Sağlığınızı Koruyun
Jamaika Atletizm Sırları
Okul ve Egzersiz
Fibromiyalji ve Egzersiz
ALİ GÜREŞ KÖŞE
Genç kalmanın sırrı; aerobik egzersiz
Mahalli idareler sağlıklı yaşamın neresinde?
Rahatlatan egzersizler
Haydi zumbaya
Astım ve Bronşit Hastalarına Egzersiz Önerileri
Nabızla egzersiz
Ali Güreş köşe yazısı
Karın Sıkıştırma Egzersizleri
Egzersizle yaşlanma geciktirilebilir mi?
Kalp hastalıkları ve egzersiz
Egzersiz Yap Sivilcelerden Kurtul
Egzersiz ve romatizma
Cilt Güzelliğiniz İçin Egzersiz Yapın
Egzersiz ve beyin sağlığı
Egzersiz ve Bel Fıtığı
Koşu ve Yürüyüş İçin Öneriler
Çocuklarda fiziksel aktivite
Kegel Egzersizleri
Egzersiz ve Depresyon
Egzersizle Omuz Çökmesi ve Ağrısından Kurtulun
Karın Yağları ve Egzersiz
Egzersiz Yapmak Adet Dönemini Geciktirir mi?
Anemi ve Egzersiz
Her derde deva
Bacaklar için egzersiz
Egzersiz ve Oruç
Kadın ve egzersiz
Doğru Kardio Egzersizleri
Kalça kaslarını kuvvetlendirme egzersizleri
Hangisi faydalı? Koşu mu yoksa yürüyüş yapmak mı?
Egzersiz ve Romatizma
Egzersiz yap selülitten kurtul
Egzersiz hangi saatlerde yapılmalıdır?
Okul ve spor
Kabızlık ve Egzersiz
Spor kültürünün oluşmasında yerel yönetimlerin rolü
Tansiyon Hastaları Nasıl Egzersiz Yapmalı
Kilo Almak İstiyorsan Egzersiz Yap
Yerel Yönetimlerin egzersiz politikaları var mı?
Solunum Sistemimiz ve Egzersiz
Yerel Yönetimler Spor Aktivitelerini Desteklemeli
Egzersiz ve sigaranın etkileri
Egzersizin bulaşıcı hastalıklar üzerindeki etkisi
Spor Bilinci Yaratmak
Egzersizin Cinsel Sorunlar Üzerine Etkisi
Karaciğer Yağlanması ve Egzersiz
Egzersiz ve Doğru Nefes Alma
Egzersizin Testosteron ve Kas Gelişimine Etkisi
Kalp Sağlığınız İçin Dans Edin Lütfen!
Egzersiz Sırasında Kan Şekerinin Düşmesi
Göğüste Kireçlenmeye Karşı Egzersiz
Boyun ve Sırt Ağrıları İçin Pilates
Bayanlarda Ağırlık Çalışmasının Önemi
Esneme Egzersizlerinin Önemi
Tantra Egzersizleri ve Cinsel Performans
Egzersiz ve serotonin (Mutluluk)
Vücut Geliştirme ve Ergojenik Yardımcılar
Egzersiz yaparken sıvı kullanımı
Rahatlama egzersizleri
Düzenli Egzersiz Kalbinizi Nasıl Etkiler?
Hareketsiz yaşamın riskleri
Çocuklarda egzersiz ve hareket eğitimi
Sağlığınız için basit hareketler
Romatizma hastaları egzersiz yapabilir mi?
Düztabanlık ve ayak ağrıları için egzersizler
Farklı Zeminde Koşmalıyız
Regl döneminde uygun egzersiz
Çağın hareketsizlik sorunu var
Egzersizin stres üzerindeki etkisi
Yavaş Tempolu Aerobik Egzersiz Gençleştiriyor
Ülseratif kolitli olan hastalar egzersiz yapabilir mi?
Egzersiz yapmak kolesterolü düşürür mü?
Bayanlarda kol arkası sarkmalarını önleyici egzersizler
Egzersizin Bağışıklık Sistemi Üzerine Etkisi
Beliniz için egzersiz dönemi
Egzersizin beyin sağlığı üzerindeki etkisi
Topuklu ayakkabıların yarattığı hasar
Egzersiz göğüs sarkmalarını engelliyor mu?
Kasık fıtığı için egzersiz önerileri
Parkinson hastaları egzersiz yapabilir mi?
Egzersizin migren üzerindeki etkisi
Yaşlılık döneminde egzersiz ve riskleri
Vücut geliştirirken yaptığımız hatalar
Egzersiz Yapmak Gribe Yakalanmayı Azaltıyor mu?
Egzersizle sırt ve bel ağrılarından kurtulun
Bayanlarda kalça sıkıştırma egzersizleri
Egzersizin Psikolojik Etkileri
Hamilelikte Egzersizin Bebeğin Beyin Gelişimine Etkisi
Çocuğunuzun Kalbi Egzersize Ne Kadar Hazır?
Karın kaslarına yönelik egzersiz önerilerimiz
Zayıflama Uğruna Sağlığınızdan Olmayın
Farklı Ortamlarda Egzersiz ve Yükselti
Egzersizin Selülit Üzerine Etkisi
Egzersiz krampları
Yoğun Egzersizin Hormonlara Etkisi
Kas geliştiren ilaçların zararları
Duruş Bozukluğu İçin Egzersiz Önerileri
Egzersiz bunamanın ilacıdır
Vitaminler egzersizin etkisini azaltıyor mu?
Egzersizin beyin üzerine etkisi
Bebeklere egzersiz yaptırılır mı?
Soğuk havalarda egzersiz yaparken dikkat
Cumhuriyet Döneminde Spor ve Atatürk
Egzersiz yapmak gençleştirir mi?
Bayan Sporcuların Kabusu: Regl Döneminde Performans düşer mi?
Fiziksel aktivite yapma alışkanlığı edinme
Zencilerin performans üstünlüğü genetik mi?
Pilates yapmak zayıflatıyor mu?
Olimpiyatları neden kaybettik?
Egzersiz Kaliteli Yaşamın İlacıdır
Egzersizin Kas Hastalığına Etkisi
Egzersizde Ergojenik Destek Nedir?
Kalbinizi Egzersiz Yaparak Koruyun
Ankilozan spondilit Hastaları Ne Tür Egzersizler Yapmalı?
Oruçlu iken egzersiz yapılır mı?
Hamilelikte egzersiz yapılır mı?
Sıcakta fiziksel aktivite yapmak.
Regl Döneminde Egzersiz Yapılır Mı?
Lenf Ödemde Egzersiz Yapmak
Bayanlar için Yağlarından Kurtulma Önerileri
Çocuklarda Denge Gelişimi
Yaz Spor Okulları
Fiziksel Aktivite Esnasında Yapılan Yanlışlar
Göbek yağlarından kurtulmanın şifresi
Gençlik ve Spor Bayramı ile Ulusal Spor Politikası
Fiziksel aktivite beyin hücrelerini yeniliyor
Fiziksel aktivite ve zihinsel gelişim
Bırakın çocuklar oynasın
Muhteşem Tibet’in Beşlisi Nedir?
Ergenlik dönemde neden fiziksel aktivite yapılmalıdır?
Fiziksel aktivitenin osteoporoz üzerine etkisi
Hangi Egzersizler Büyüme Hormonunu Tetikler?
Fiziksel aktivite meme kanseri riskini azaltır mı?
Çalışma hayatında fiziksel aktivite
Yağlardan kurtulmak için şifreler
Aktivitenin psikolojik etkileri
Hangi fiziksel aktivite hangi hastalığa iyi geliyor?
Fiziksel aktivitenin iskelet sistemi üzerine etkileri nelerdir?
Egzersiz yapılan zemin ve kullanılan ayakkabı nasıl olmalıdır?
Çocuklar için hangi fiziksel aktiviteler boy uzatır?
Neden Sporcular Doping Kullanma İhtiyacı Duyarlar? Zararları Nelerdir?
Sporcular neden aniden ölüyor?
Müsabakalardan önce sporcular cinsel ilişkide bulunmalı mı?
Vücut Geliştirmede Kullanılan İlaçların Metabolizma Üzerine Olumsuz Etkileri
Yorgunluğa karşı fiziksel aktivite iyi gelir mi?