Dr. Öğretim Üyesi Ali GÜREŞ

Anemi ve Egzersiz

9 Ağustos 2015, Pazar

     

Bu hafta tarafıma sıkça sordukları bir soruya cevap vermeye çalışacağım. Bu konu yıllardır spor bilimciler tarafından araştırılan ciddi bir konudur. Ben de bu hafta anemi konusu ve egzersiz etkisi ile sportif performansa arasındaki ilişki hakkında ayrıntılı bilgi vermeye çalışacağım.

Anemi Nedir? Anemi kanın hemoglobin miktarındaki azalmaya bağlı olarak dokulara metabolik fonksiyonlar için yeterince oksijen sağlanamaması (hipoksi) durumudur. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) hemoglobin (Hb) miktarının 13 gr/dl altında olması durumunu anemi olarak kabul eder.

Anemi Belirtileri Nelerdir? Özellikle egzersiz yapanlarda ve sporcularda yorgunluk olarak ortaya çıkar. Diğer belirtileri baş ağrısı, kan basıncında düşüklük, renk kaybı ve solukluk, kalbin hızlı çalışması, egzersiz performans kapasitesinde düşme, genel halsizlik ve düşkünlük hali, yoğunlaşma eksikliği, nefes almada güçlük çekmek, kalpte çarpıntı bozukluğu, sürekli terleme, kalp yetmezliği, solukluk, ağız kenarında yara çıkması, tırnaklarda düzensizlik, toprak yeme isteğinin oluşması vb. Genelde çocuklarda sık görülen kronik anemide; davranış bozukluğu yaratır, psikomotor gelişim bozukluğu ve dikkat bozukluğu en göze çarpan belirtileridir. Bu belirtileri düşünülmediği takdirde başka patolojik durumlar değerlendirilmelidir.

Sporcularda Anemiye Yol Açan Durumlar Nelerdir? Anemiye yol açan pek çok tıbbi neden olmakla birlikte, sporcularda aneminin en önemli nedenlerinden birinin demir eksikliği olduğunu söyleyebiliriz. Genelde egzersiz sırasında, genito üriner sistem ve gastro intestinal sistem yoluyla kaybedilen demir çok azdır Özelikle terleme yolu ile kaybedilen demir de ihmal edilebilecek düzeydedir. Yalnız uzun mesafe koşucularında ve maratoncularda bu kayıplar çok önemli olabilir. Sporcularda kanamalı travmaya bağlı olarak kan kaybının olması, özellikle bayan sporcularda adet dönemlerinde kan kaybının olması, beslenme planlarında demir içerikli ürünlerin yetersiz olması nedeniyle demir eksikliği anemisi görülebilir. Sporcularda demir eksikliği anemisine yol açan tıbbı sorunlar aşağıdaki gibidir;

HEMOGLOBİNURİ VE HEMATURİ

Hemoglobinuri; Elit düzey egzersiz yapmak damar içi hemolize yol açabilir. Damar içi hemolizinde, serum haptoglobin seviyesinde azalma, idrarda serbest hemoglobin, plazma serbest hemoglobin artışı ve retikülosit indeksinde yükselme görülür. Damar içi hemoliz, egzersizin süresi ve yoğunluğu ile artar. Yine zemin reaksiyon gücünü artıran sert zeminlerde koşu ve şok emici özelliği olmayan spor ayakkabısının kullanımı, hatalı koşu tekniği, eritrosit kırılganlığında artış, vücut ısısında artış ve dolaşımdaki eritrositlerin yaşlı olması damar içi hemolizini artırabilir.

Hematuri; Özellikle uzun mesafe koşucularında görülür. Genelde idrarda kan bulunması durumudur. Mesane arka duvarı ile prostat tabanı arasında sürtünme sonucu oluşur. Egzersiz sırasında damar direncin artmasına bağlı olarak böbrek kılcal damarlarında yırtık olması sonucu ortaya çıkar.

Gastrointestinal Kanama; Egzersiz sırasında kanın gastrointestinal sistemden kaslara yönlenmesine bağlı olarak iskemik gastrit ve kolit görülmesine rastlanabilir. Özellikle, maraton koşucularında iskemik ve metabolik nedenli gastrointestinal de kanama görülebilmektedir. Çok az sporcuda koşu sonrasında kanlı dışkı görülür. Bunun için maraton koşucularına yarış sonrası dönemde gaitada gizli kan bakılması gerekir. Sporcularda stres ve ağrı kesici kullanımı mukozal hasara, gastrit ve ülsere yol açarak kanamaya sebep olabilir.

ANEMİ İLE SPORTİF PERFORMANS ARASINDAKİ İLİŞKİ

Demir eritrosit-Hb kompleksinde oksijenin taşınması için gerekliği tartışılmaz. Mitokondrinin iç membranında yer alan hidrojen elektron taşıyıcı sistemi ve oksidatif fosforilasyonda görevli birçok enzimin ko-faktörüdür. Dolaşımdaki demir fazla olduğu durumlarda ise serbest oksijen radikalleri oluşumuna yol açarak oksidatif strese yol açar. Bilindiği gibi oksidatif stres hücresel düzeyde hasar yapıcı bir mekanizmadır. Bunun için organizmanın; sağlıklı bir yaşam ve en üst düzeyde sportif performans için demiri belirli sınırlarda tutması gereklidir. Bu bilgiler ışığı altında demirin aerobik performansın etkililiğini ve verimliliğini düzenleyen parametrelerden biri olduğunu söyleyebiliriz. Bazı çalışmalarda (hayvan deneylerinde) koşu performansı ile demir seviyesi arasında anlamlı bir ilişkili olduğu, demir eksiliği olan sıçanlarda performansın hemoglobin düzeyinden bağımsız olarak düşük olduğu bulunmuştur.

Sporcular ile yapılan çalışmalarda; hemoglobin değerinin normal sınırlar içerisinde kalması koşulu ile hemoglobin miktarında düşmenin sportif performansı etkilemediği, referans değerin altında Hb değerlerinin ise sportif performansı olumsuz yönde etkilediği bulunmuştur. Eritrosit sayısının yüksek olduğu maraton koşucularında sportif performansın da arttığı gösterilmiştir. Yine demir eksikliği anemisi olan sporcularda demir yüklemesinin performansı artırıcı etkisi ortaya konmuştur. Özellikle anemisi olmayan sporcularda, demir yüklemesinin sportif performansı artırıp artırmadığı konusu henüz ispatlanmamıştır.

Son olarak anemiye yol açan pek çok tıbbi sorun olmakla birlikte, sporcularda aneminin en önemli nedeninin demir eksikliği olduğunu söyleyebiliriz. Ancak sporcularda küçük ve büyük çapta travmanın kan kaybına yol açması, bayan sporcularda adet dönemlerinde kan kaybının olması, beslenme programında demir içerikli ürünlerin yetersiz bulunması nedeniyle demir eksikliği anemisi görülmektedir. Bunu engellemek için sporcuların; deposunu gösteren demirini ve feritin, miktarının ölçülmesi, referans değerler altında ise oral demir verilmesi gerekmektedir. Demir eksikliğinden uzak, performans dolu günler diliyorum.

Kaynaklar:

1. Smith JA, Kolbuch-Braddon M, Gillam I, Telford RD, WeidemannMJ, Changes in the susceptibility of red blood cells to oxidative and osmotic stress following submaximal exercise. Eur J Appl Physiol Occup Physiol 1995

2. Smith JA, Telford RD, Kolbuch-Braddon M, Weidemann MJ. Lactate/H+ uptake by red blood cells durşng exercise alters their physical properties. Eur J Appl Physiol 1997

3. Yıldız Y.Spor Hekimliği Uzmanı

4. Ernest Beutler, Wanda Kuhl and Carol West. The Osmotic Fragility of erythrocytes after prolonged liquid storage and after reinfusion . Blood 1982

5. Akgün N. Egzersiz ve Spor Fizyolojisi. 5. Baskı Ege Üniversitesi Basımevi, 93-98, İzmir,1994

6. Beydağı H. ve Temoçin S. Egzersiz sırasında hemoliz ve kanama. GaziantepTıp Fakültesi Dergisi, 1995

7. John A Smith,David T Martin Richard D Telfordand Samir K Ballas; Greater erythrocyte deformability in world-class endurance athletes. AJP – Heart and Circulatory Physiology 1999 



Yazarın Tüm Yazıları
EGZERSİZİN SOLUNUM SİSTEMİ HASTALIKLARINA ETKİSİ
Egzersiz Esnasında Sıvı Kaybının Etkileri Nelerdir?
EGZERSİZ VE BAĞIŞIKLIK SİSTEMİ ÜZERİNE ETKİSİ
KADINLAR NASIL EGZERSİZ YAPMALIDIR?
KORONAVİRÜS VE EGZERSİZ
Vertigo Hastaları Nasıl Egzersizler Yapmalı?
Basit Egzersizlerle Sağlığınızı Koruyun
Jamaika Atletizm Sırları
Okul ve Egzersiz
Fibromiyalji ve Egzersiz
ALİ GÜREŞ KÖŞE
Genç kalmanın sırrı; aerobik egzersiz
Mahalli idareler sağlıklı yaşamın neresinde?
Rahatlatan egzersizler
Haydi zumbaya
Astım ve Bronşit Hastalarına Egzersiz Önerileri
Nabızla egzersiz
Ali Güreş köşe yazısı
Karın Sıkıştırma Egzersizleri
Egzersizle yaşlanma geciktirilebilir mi?
Kalp hastalıkları ve egzersiz
Egzersiz Yap Sivilcelerden Kurtul
Egzersiz ve romatizma
Cilt Güzelliğiniz İçin Egzersiz Yapın
Egzersiz ve beyin sağlığı
Egzersiz ve Bel Fıtığı
Koşu ve Yürüyüş İçin Öneriler
Çocuklarda fiziksel aktivite
Kegel Egzersizleri
Egzersiz ve Depresyon
Egzersizle Omuz Çökmesi ve Ağrısından Kurtulun
Karın Yağları ve Egzersiz
Egzersiz Yapmak Adet Dönemini Geciktirir mi?
Anemi ve Egzersiz
Her derde deva
Bacaklar için egzersiz
Egzersiz ve Oruç
Kadın ve egzersiz
Doğru Kardio Egzersizleri
Kalça kaslarını kuvvetlendirme egzersizleri
Hangisi faydalı? Koşu mu yoksa yürüyüş yapmak mı?
Egzersiz ve Romatizma
Egzersiz yap selülitten kurtul
Egzersiz hangi saatlerde yapılmalıdır?
Okul ve spor
Kabızlık ve Egzersiz
Spor kültürünün oluşmasında yerel yönetimlerin rolü
Tansiyon Hastaları Nasıl Egzersiz Yapmalı
Kilo Almak İstiyorsan Egzersiz Yap
Yerel Yönetimlerin egzersiz politikaları var mı?
Solunum Sistemimiz ve Egzersiz
Yerel Yönetimler Spor Aktivitelerini Desteklemeli
Egzersiz ve sigaranın etkileri
Egzersizin bulaşıcı hastalıklar üzerindeki etkisi
Spor Bilinci Yaratmak
Egzersizin Cinsel Sorunlar Üzerine Etkisi
Karaciğer Yağlanması ve Egzersiz
Egzersiz ve Doğru Nefes Alma
Egzersizin Testosteron ve Kas Gelişimine Etkisi
Kalp Sağlığınız İçin Dans Edin Lütfen!
Egzersiz Sırasında Kan Şekerinin Düşmesi
Göğüste Kireçlenmeye Karşı Egzersiz
Boyun ve Sırt Ağrıları İçin Pilates
Bayanlarda Ağırlık Çalışmasının Önemi
Esneme Egzersizlerinin Önemi
Tantra Egzersizleri ve Cinsel Performans
Egzersiz ve serotonin (Mutluluk)
Vücut Geliştirme ve Ergojenik Yardımcılar
Egzersiz yaparken sıvı kullanımı
Rahatlama egzersizleri
Düzenli Egzersiz Kalbinizi Nasıl Etkiler?
Hareketsiz yaşamın riskleri
Çocuklarda egzersiz ve hareket eğitimi
Sağlığınız için basit hareketler
Romatizma hastaları egzersiz yapabilir mi?
Düztabanlık ve ayak ağrıları için egzersizler
Farklı Zeminde Koşmalıyız
Regl döneminde uygun egzersiz
Çağın hareketsizlik sorunu var
Egzersizin stres üzerindeki etkisi
Yavaş Tempolu Aerobik Egzersiz Gençleştiriyor
Ülseratif kolitli olan hastalar egzersiz yapabilir mi?
Egzersiz yapmak kolesterolü düşürür mü?
Bayanlarda kol arkası sarkmalarını önleyici egzersizler
Egzersizin Bağışıklık Sistemi Üzerine Etkisi
Beliniz için egzersiz dönemi
Egzersizin beyin sağlığı üzerindeki etkisi
Topuklu ayakkabıların yarattığı hasar
Egzersiz göğüs sarkmalarını engelliyor mu?
Kasık fıtığı için egzersiz önerileri
Parkinson hastaları egzersiz yapabilir mi?
Egzersizin migren üzerindeki etkisi
Yaşlılık döneminde egzersiz ve riskleri
Vücut geliştirirken yaptığımız hatalar
Egzersiz Yapmak Gribe Yakalanmayı Azaltıyor mu?
Egzersizle sırt ve bel ağrılarından kurtulun
Bayanlarda kalça sıkıştırma egzersizleri
Egzersizin Psikolojik Etkileri
Hamilelikte Egzersizin Bebeğin Beyin Gelişimine Etkisi
Çocuğunuzun Kalbi Egzersize Ne Kadar Hazır?
Karın kaslarına yönelik egzersiz önerilerimiz
Zayıflama Uğruna Sağlığınızdan Olmayın
Farklı Ortamlarda Egzersiz ve Yükselti
Egzersizin Selülit Üzerine Etkisi
Egzersiz krampları
Yoğun Egzersizin Hormonlara Etkisi
Kas geliştiren ilaçların zararları
Duruş Bozukluğu İçin Egzersiz Önerileri
Egzersiz bunamanın ilacıdır
Vitaminler egzersizin etkisini azaltıyor mu?
Egzersizin beyin üzerine etkisi
Bebeklere egzersiz yaptırılır mı?
Soğuk havalarda egzersiz yaparken dikkat
Cumhuriyet Döneminde Spor ve Atatürk
Egzersiz yapmak gençleştirir mi?
Bayan Sporcuların Kabusu: Regl Döneminde Performans düşer mi?
Fiziksel aktivite yapma alışkanlığı edinme
Zencilerin performans üstünlüğü genetik mi?
Pilates yapmak zayıflatıyor mu?
Olimpiyatları neden kaybettik?
Egzersiz Kaliteli Yaşamın İlacıdır
Egzersizin Kas Hastalığına Etkisi
Egzersizde Ergojenik Destek Nedir?
Kalbinizi Egzersiz Yaparak Koruyun
Ankilozan spondilit Hastaları Ne Tür Egzersizler Yapmalı?
Oruçlu iken egzersiz yapılır mı?
Hamilelikte egzersiz yapılır mı?
Sıcakta fiziksel aktivite yapmak.
Regl Döneminde Egzersiz Yapılır Mı?
Lenf Ödemde Egzersiz Yapmak
Bayanlar için Yağlarından Kurtulma Önerileri
Çocuklarda Denge Gelişimi
Yaz Spor Okulları
Fiziksel Aktivite Esnasında Yapılan Yanlışlar
Göbek yağlarından kurtulmanın şifresi
Gençlik ve Spor Bayramı ile Ulusal Spor Politikası
Fiziksel aktivite beyin hücrelerini yeniliyor
Fiziksel aktivite ve zihinsel gelişim
Bırakın çocuklar oynasın
Muhteşem Tibet’in Beşlisi Nedir?
Ergenlik dönemde neden fiziksel aktivite yapılmalıdır?
Fiziksel aktivitenin osteoporoz üzerine etkisi
Hangi Egzersizler Büyüme Hormonunu Tetikler?
Fiziksel aktivite meme kanseri riskini azaltır mı?
Çalışma hayatında fiziksel aktivite
Yağlardan kurtulmak için şifreler
Aktivitenin psikolojik etkileri
Hangi fiziksel aktivite hangi hastalığa iyi geliyor?
Fiziksel aktivitenin iskelet sistemi üzerine etkileri nelerdir?
Egzersiz yapılan zemin ve kullanılan ayakkabı nasıl olmalıdır?
Çocuklar için hangi fiziksel aktiviteler boy uzatır?
Neden Sporcular Doping Kullanma İhtiyacı Duyarlar? Zararları Nelerdir?
Sporcular neden aniden ölüyor?
Müsabakalardan önce sporcular cinsel ilişkide bulunmalı mı?
Vücut Geliştirmede Kullanılan İlaçların Metabolizma Üzerine Olumsuz Etkileri
Yorgunluğa karşı fiziksel aktivite iyi gelir mi?