Dr. Öğretim Üyesi Ali GÜREŞ

Sporcular neden aniden ölüyor?

19 Ocak 2013, Cumartesi

     


Bu haftaki yazımızda spor öncesi ve spor yapılan dönemde muayene olmanın önemini vurgulamak istiyorum. Ve bir de doğuştan kalp hastası ve rahatsızlığı olan insanlarında şiddetli ve yoğun fiziksel aktivite yapmamasını hatırlatmak içindir. Sporda ani ölümler konusunda kalpten kaynaklanan ani ölümler kadar darbe sonucu, doping etkisi olan ilaçlara bağlı ve ısı çarpması gibi nedenlerden dolayı ölümler gerçekleştiğini de belirtmek isterim. Ayrıca sporda ani ölüm olaylarını diğer ölümlerle karşılaştırdığımızda spor esnasında yaşanan can kayıplarının çok çok daha az olduğu görülecektir. Sağlıklı yaşam için bilinçli yapılan sporun olumlu etkileri saymakla bitmeyecek kadar çoktur, ancak bilinçsizce yapılan ve hareketsiz ya da sporsuz yaşayan kişilerin aniden yüksek şiddetli antrenmanlara başlaması da riskler taşımaktadır. Bunun için antrenman şiddeti zamanla kademeli olarak arttırılmalı, daha çok daha çabuk yarar sağlarım umuduyla zorlayıcı antrenmanlara hemen geçmemelidir. Son olarak da özellikle gecen haftalarda yazdığım bir yazıda gençleri uyarmıştım vücut geliştirmek için kullanılan bir çok ilaçtan steroid ve dopinglerden uzak durmalısınız demiştim.
Kuşkusuz egzersiz yapmak, sağlıklı ve zinde bir hayatın kapısını aralıyor. Ama yapılan bir araştırmada ani ölümlerin % 20’si de sporcularda görülüyor. Sporcu ölümlerinin yüzde 90’ı spor esnasında gerçekleşiyor. Yüzde 85’inin nedeni de bilinen ya da bilinmeyen kalp-damar hastalıkları. Ölümlerin % 7’si profesyonel sporcularda, % 22’si üniversite öğrencilerinde ve yüzde 62’si de lise öğrencilerinde meydana geliyor. Ölen sporcuların % 90’ı erkeklerden olmaktadır. Yaş ortalaması, 17. Sporcuların sadece % 18’inin ölmeden önce bir rahatsızlığı olduğu biliniyor. Geri kalan % 82’lik kısım, kalbinde sorun olduğunu bile bilmiyor.
Son yıllarda yapılan birçok araştırmada, düzenli sporun kalp hastalıklarının, özellikle de kalp krizinin önlenmesinde çok önemli bir faktör olduğunu göstermektedir. Dünya sağlık örgütü tarafından tavsiye edilmesine rağmen, gözlemlere göre fiziksel aktiviteye alışkın olmayanlarda yoğun bir programa başlamak, ani ölüm ve kalp krizine neden olmaktadır. Son yıllarda, yoğun fiziksel aktivite sonrası görülen ani ölüm sayısındaki artış dikkati çekmektedir. Bu ölümler, okullardaki spor aktivitelerinde meydana geldiği zaman basında yer aldığından, bu yaş grubuna özgü gibi düşünülse de, gerçekte her yaş grubunda görülebilir. Aslında sporda ani ölümlerin en önemli nedenleri arasında kalp-damar sistemi patolojileri gelmektedir. Özellikle belirtelim ki 35 yaş üstü ve damar sertliğine bağlı kalp damar problemleri olanlarda ani ölüm görülme olasılığı çok fazladır. Bilimsel bir araştırmada erkek denekte yapılan incelemeler sonucu, yoğun şiddette yapılan fiziksel aktivite daha önceden var olan bazı sağlık problemlerinin de eklenmesiyle tehlikeli olabileceğini ortaya koymaktadır. Yoğun şiddette yapılan fiziksel aktivite iki taraflı keskin bıçak gibidir. Araştırmacılar, önce yaklaşık 12500 deneğin fiziksel aktivite alışkanlıklarının belirlenmesi için bir anket yapmışlar. Daha sonra yoğun şiddette yapılan fiziksel aktivitenin ve daha hafif yapılan fiziksel aktivite arasındaki ani ölüm riskinin belirlenmesine çalışmışlar. Denekler 12 yıl takip edilmiş ve ani ölümlerin %45 oranında daha yoğun şiddetli fiziksel aktivite döneminde gerçekleştiği belirlenmiş. Bu ölümler sık ve düzenli fiziksel aktivite yapanlarda az, sakin hayat tarzı sürdürenlerde daha fazla tespit edilmiştir.
Bir başka araştırmada Ragosta ve arkadaşları, 30 yaş üzerinde joging yaparken ölen 75 kişinin otopsisinden,71’inin (%95) koroner arter hastalığı bulmuşlardır. Yine İngiltere de bir başka çalışmada 109 yetişkinin 80’inde (%73) koroner arter hastalığı bulunmuştur. Burke ve arkadaşları 11 çalışmayı gözden geçirmiş, 35 yaş üzeri egzersiz esnasında ölen sporcuların birçoğunda sigara, hipertansiyon, yüksek kolesterol düzeyi, ailesinde koroner kalp hastalığı anamnezi olduğunu bildirmişlerdir. Yoğun ve şiddetli egzersizin kalp problemlerine sebep olma mekanizması, sempatik sistemin aktive olmasıyla açıklanmaktadır. Sempatik sistem, tüm iç organlarda yer alan ve özellikle kalpte çalışmayı artıran bir sinir ağıdır. Bu sinir ağı kalbin hızını ve kan atma hacmini artırır. Ağır egzersiz sırasında veya sonrasında damar sertliği olan bölgelerde damar yırtılmaları ve ölümcül ritim bozuklukları oluşabilir. Buna karşın düzenli egzersiz yapanlarda sempatik sistemi dengeleyen parasempatik sistem de aktiftir. Bu da kalbi daha sabit halde tutar; kanda kolesterolün kabul edilebilir seviyede kalmasına yardım eder.
ERKEK SPORCULARIN RİSKİ FAZLA
Farklı bir bakış açısını kalp ve damar cerrahi Prof. Dr. Mehmet Salih Bilal sporcularda görülen ani ölüm olaylarının çok nadir bir durum olduğunu ve paniğe kapılmaya gerek olmadığını söyledi. Genç sporcularda "Ani Ölüm" görülme ihtimali yaklaşık yılda 200.000 sporcuda bir olduğunu söylüyor. Genel olarak erkeklerin riski ise kadın sporculara göre 5 kat fazla olduğunu söylüyor. Ailesel yüksek kolesterol hastalığı bulunan 30 yaşından genç insanların ve 35 yaşın üstündeki sporcuların ani ölüm nedeni % 90 ihtimal ile koroner kalp hastalığı olabilir. Bu durumla karşılaşılmaması için egzersiz yaparken bol sıvı tüketmesi çok önemlidir. Performansınınım zirvesindeki sporcuda da kalp hastalığı olabilir. Ani ölüm görülen sporcularda yapılan araştırmalar hepsinin ciddi bir hastalığı, özellikle de kalp hastalığı olduğunu göstermiştir. Çok formda görünen bir kişide de önemli bir kalp hastalığı bulunabilir. Travma olmayan hallerde gençlerde ani ölüm nedeni genellikle doğumsal kalp hastalıklarıdır. Bunların arasında kalp duvarlarının kalınlaşmasına yol açan “hipertrofik kardiyomyopati” denilen kalp kası hastalığı en sık görülmekte ve vakaların yarısından sorumlu tutulmaktadır. Bu hastalıkta kalınlaşan kalp kası bazen kalbi besleyen koroner damarları sıkıştırarak ayrıca kalbin beslenmesini de bozmaktadır. Bu hastalık ailesel bir geçiş göstermekte olup genellikle ailede sebebi bilinmeyen bayılma, özellikle efor sarf ederken kendini kaybetme ve ani ölüm hikayesi mevcuttur. Göğüs filmi, elektro çekilmesi ve eko yapılması teşhis için yeterli olmaktadır. Toplumda görülme sıklığı 500 kişide birdir. Bundan sonra görülme sıklığı olarak ikinci sırada doğuştan koroner arter anormallikleri gelmekte olup bunun değişik çeşitleri mevcuttur. Erken yorulma, göğüs ağrısı ve efor sırasında bayılma şeklinde belirti verirler. Halk arasında damar sertliği denilen türdeki koroner hastalığı 30-35 yaşlarında sebepler arasında kendini göstermeye başlarken, 35 yaşından sonra açık farkla en yaygın sebep halini almaktadır. Bu yaşın üstündeki sporcularda ani ölüm nedeni yüzde 90 ihtimal ile koroner kalp hastalığıdır. Kalp kasının virüslere bağlı iltihabı durumları, kalp ritim bozuklukları ve kalbin elektriksel sistemi ile ilgili hastalıklar, kalbin sağ karıncığının anomalileri, bazı ilaç bağımlılıkları, aort kapağı darlıkları diğer önemli sebeplerdir. Marfan hastalığı bulunan kişilerde aort yırtılmaları da bir diğer nedeni oluşturur.
Sporcularda kalbi sendromunu ayırt etmek çok zordur. Bu hastalıkların görülme sıklıklarının az oluşu nedeniyle sporcularda veya spora başlayacaklarda en ileri tetkikler yapılmak suretiyle teker teker araştırılması önerilmemektedir. Bunun için yüksek riskteki bir sporcuyu tespit etmek için 200.000 sporcunun araştırılması gerekir. Bu samanlıkta iğne aramaya benzer. Ayrıca mevcut araştırma yöntemlerinin yüzde 100 özellikli ve duyarlı olması da söz konusu değildir. Bazı sporcularda gelişen “sporcu kalbi sendromu” denilen tabloda görülen kalp büyümesi, kalp hızında yavaşlama ve kalp üfürümü gibi bulguların gerçek bir hastalıktan ayırt edilmesi güç olabilir. Hipertrofik kardiyomiyopati gençlerde görülen en sık ani ölüm nedeni olmasına rağmen bunu en iyi gösteren ekokardiyografi tetkikinin sporculara rutin olarak yapılması bile ekonomik maliyeti nedeniyle halen tartışmalı bir konudur. Doktor tarafından ani ölüme yol açabilen kalp hastalıklarına ait belirtilerin tam ve dikkatli bir şekilde sorgulanması ve fiziksel muayene sonrasında gerek duyulduğunda daha ileri testlerin yapılması tavsiye edilen yaklaşımdır. Bu kontrollerin iki yılda bir tekrarlanması önerilmektedir. Kontroller sırasında daha önceden göğüs ağrısı, bayılma veya bayılır gibi olma, egzersiz sırasında aşırı nefes darlığı veya yorulma olması, geçmişte kalpte üfürüm duyulmuş olması, yüksek kan basıncı (tansiyon) bulunması, yakın akrabalarda erken yaşta ölüm ve kalp hastalıklarının görülmesi gibi noktalar dikkatle sorgulanmalıdır. Fiziksel muayene ile ani ölüme yol açabilen birçok hastalığa ait belirtiler tespit edilebilir ve böylelikle daha ileri tetkik yapılacak hastalar belirlenmiş olur. Bu ileri tektiler elektrokardiyografi, ekokardiyografi, eforlu EKG testi, elektrofizyoloji ve kalp kateterizasyonu olabilir. Sonuç olarak sporcularda spora yeni başlayanlarda öncelikli olarak bir doktor kontrolünden geçmeleri gerekir. Başlarken de mutlaka yavaş tempolu başlanmalıdır. Özellikle sezon başında antrenörler şiddetti düşük kapsamı kademeli olarak genişleyen bir yüklenmeyle başlamaları sporcuları rahatlatacaktır. Sağlıklı günler diliyorum.

Kaynaklar: www.eniyihekim.com/istanbul/kalp damar cerrahisi, M.S.Bilal:,* ww.drsibelulusan.com,T. A.Kalyoncu, * Spor ve Bilim, C.Açıkada, E.Ergen,*Egzersiz Fizyolojisi, N.Akgün www.sagliksifa.com, www.hekimce.com, www.fizik-tedavi.org, www.saglicaklakal.com 


Yazarın Tüm Yazıları
EGZERSİZİN SOLUNUM SİSTEMİ HASTALIKLARINA ETKİSİ
Egzersiz Esnasında Sıvı Kaybının Etkileri Nelerdir?
EGZERSİZ VE BAĞIŞIKLIK SİSTEMİ ÜZERİNE ETKİSİ
KADINLAR NASIL EGZERSİZ YAPMALIDIR?
KORONAVİRÜS VE EGZERSİZ
Vertigo Hastaları Nasıl Egzersizler Yapmalı?
Basit Egzersizlerle Sağlığınızı Koruyun
Jamaika Atletizm Sırları
Okul ve Egzersiz
Fibromiyalji ve Egzersiz
ALİ GÜREŞ KÖŞE
Genç kalmanın sırrı; aerobik egzersiz
Mahalli idareler sağlıklı yaşamın neresinde?
Rahatlatan egzersizler
Haydi zumbaya
Astım ve Bronşit Hastalarına Egzersiz Önerileri
Nabızla egzersiz
Ali Güreş köşe yazısı
Karın Sıkıştırma Egzersizleri
Egzersizle yaşlanma geciktirilebilir mi?
Kalp hastalıkları ve egzersiz
Egzersiz Yap Sivilcelerden Kurtul
Egzersiz ve romatizma
Cilt Güzelliğiniz İçin Egzersiz Yapın
Egzersiz ve beyin sağlığı
Egzersiz ve Bel Fıtığı
Koşu ve Yürüyüş İçin Öneriler
Çocuklarda fiziksel aktivite
Kegel Egzersizleri
Egzersiz ve Depresyon
Egzersizle Omuz Çökmesi ve Ağrısından Kurtulun
Karın Yağları ve Egzersiz
Egzersiz Yapmak Adet Dönemini Geciktirir mi?
Anemi ve Egzersiz
Her derde deva
Bacaklar için egzersiz
Egzersiz ve Oruç
Kadın ve egzersiz
Doğru Kardio Egzersizleri
Kalça kaslarını kuvvetlendirme egzersizleri
Hangisi faydalı? Koşu mu yoksa yürüyüş yapmak mı?
Egzersiz ve Romatizma
Egzersiz yap selülitten kurtul
Egzersiz hangi saatlerde yapılmalıdır?
Okul ve spor
Kabızlık ve Egzersiz
Spor kültürünün oluşmasında yerel yönetimlerin rolü
Tansiyon Hastaları Nasıl Egzersiz Yapmalı
Kilo Almak İstiyorsan Egzersiz Yap
Yerel Yönetimlerin egzersiz politikaları var mı?
Solunum Sistemimiz ve Egzersiz
Yerel Yönetimler Spor Aktivitelerini Desteklemeli
Egzersiz ve sigaranın etkileri
Egzersizin bulaşıcı hastalıklar üzerindeki etkisi
Spor Bilinci Yaratmak
Egzersizin Cinsel Sorunlar Üzerine Etkisi
Karaciğer Yağlanması ve Egzersiz
Egzersiz ve Doğru Nefes Alma
Egzersizin Testosteron ve Kas Gelişimine Etkisi
Kalp Sağlığınız İçin Dans Edin Lütfen!
Egzersiz Sırasında Kan Şekerinin Düşmesi
Göğüste Kireçlenmeye Karşı Egzersiz
Boyun ve Sırt Ağrıları İçin Pilates
Bayanlarda Ağırlık Çalışmasının Önemi
Esneme Egzersizlerinin Önemi
Tantra Egzersizleri ve Cinsel Performans
Egzersiz ve serotonin (Mutluluk)
Vücut Geliştirme ve Ergojenik Yardımcılar
Egzersiz yaparken sıvı kullanımı
Rahatlama egzersizleri
Düzenli Egzersiz Kalbinizi Nasıl Etkiler?
Hareketsiz yaşamın riskleri
Çocuklarda egzersiz ve hareket eğitimi
Sağlığınız için basit hareketler
Romatizma hastaları egzersiz yapabilir mi?
Düztabanlık ve ayak ağrıları için egzersizler
Farklı Zeminde Koşmalıyız
Regl döneminde uygun egzersiz
Çağın hareketsizlik sorunu var
Egzersizin stres üzerindeki etkisi
Yavaş Tempolu Aerobik Egzersiz Gençleştiriyor
Ülseratif kolitli olan hastalar egzersiz yapabilir mi?
Egzersiz yapmak kolesterolü düşürür mü?
Bayanlarda kol arkası sarkmalarını önleyici egzersizler
Egzersizin Bağışıklık Sistemi Üzerine Etkisi
Beliniz için egzersiz dönemi
Egzersizin beyin sağlığı üzerindeki etkisi
Topuklu ayakkabıların yarattığı hasar
Egzersiz göğüs sarkmalarını engelliyor mu?
Kasık fıtığı için egzersiz önerileri
Parkinson hastaları egzersiz yapabilir mi?
Egzersizin migren üzerindeki etkisi
Yaşlılık döneminde egzersiz ve riskleri
Vücut geliştirirken yaptığımız hatalar
Egzersiz Yapmak Gribe Yakalanmayı Azaltıyor mu?
Egzersizle sırt ve bel ağrılarından kurtulun
Bayanlarda kalça sıkıştırma egzersizleri
Egzersizin Psikolojik Etkileri
Hamilelikte Egzersizin Bebeğin Beyin Gelişimine Etkisi
Çocuğunuzun Kalbi Egzersize Ne Kadar Hazır?
Karın kaslarına yönelik egzersiz önerilerimiz
Zayıflama Uğruna Sağlığınızdan Olmayın
Farklı Ortamlarda Egzersiz ve Yükselti
Egzersizin Selülit Üzerine Etkisi
Egzersiz krampları
Yoğun Egzersizin Hormonlara Etkisi
Kas geliştiren ilaçların zararları
Duruş Bozukluğu İçin Egzersiz Önerileri
Egzersiz bunamanın ilacıdır
Vitaminler egzersizin etkisini azaltıyor mu?
Egzersizin beyin üzerine etkisi
Bebeklere egzersiz yaptırılır mı?
Soğuk havalarda egzersiz yaparken dikkat
Cumhuriyet Döneminde Spor ve Atatürk
Egzersiz yapmak gençleştirir mi?
Bayan Sporcuların Kabusu: Regl Döneminde Performans düşer mi?
Fiziksel aktivite yapma alışkanlığı edinme
Zencilerin performans üstünlüğü genetik mi?
Pilates yapmak zayıflatıyor mu?
Olimpiyatları neden kaybettik?
Egzersiz Kaliteli Yaşamın İlacıdır
Egzersizin Kas Hastalığına Etkisi
Egzersizde Ergojenik Destek Nedir?
Kalbinizi Egzersiz Yaparak Koruyun
Ankilozan spondilit Hastaları Ne Tür Egzersizler Yapmalı?
Oruçlu iken egzersiz yapılır mı?
Hamilelikte egzersiz yapılır mı?
Sıcakta fiziksel aktivite yapmak.
Regl Döneminde Egzersiz Yapılır Mı?
Lenf Ödemde Egzersiz Yapmak
Bayanlar için Yağlarından Kurtulma Önerileri
Çocuklarda Denge Gelişimi
Yaz Spor Okulları
Fiziksel Aktivite Esnasında Yapılan Yanlışlar
Göbek yağlarından kurtulmanın şifresi
Gençlik ve Spor Bayramı ile Ulusal Spor Politikası
Fiziksel aktivite beyin hücrelerini yeniliyor
Fiziksel aktivite ve zihinsel gelişim
Bırakın çocuklar oynasın
Muhteşem Tibet’in Beşlisi Nedir?
Ergenlik dönemde neden fiziksel aktivite yapılmalıdır?
Fiziksel aktivitenin osteoporoz üzerine etkisi
Hangi Egzersizler Büyüme Hormonunu Tetikler?
Fiziksel aktivite meme kanseri riskini azaltır mı?
Çalışma hayatında fiziksel aktivite
Yağlardan kurtulmak için şifreler
Aktivitenin psikolojik etkileri
Hangi fiziksel aktivite hangi hastalığa iyi geliyor?
Fiziksel aktivitenin iskelet sistemi üzerine etkileri nelerdir?
Egzersiz yapılan zemin ve kullanılan ayakkabı nasıl olmalıdır?
Çocuklar için hangi fiziksel aktiviteler boy uzatır?
Neden Sporcular Doping Kullanma İhtiyacı Duyarlar? Zararları Nelerdir?
Sporcular neden aniden ölüyor?
Müsabakalardan önce sporcular cinsel ilişkide bulunmalı mı?
Vücut Geliştirmede Kullanılan İlaçların Metabolizma Üzerine Olumsuz Etkileri
Yorgunluğa karşı fiziksel aktivite iyi gelir mi?