Siyasette rekabet denildiğinde aklımıza genellikle farklı partiler ve karşıt görüşler gelir. Tartışmaların, seçimlerin ve siyasi mücadelelerin merkezinde çoğu zaman rakipler vardır.
Oysa politik psikoloji, pek konuşulmayan bir başka noktaya işaret eder: Bazı liderler için en büyük tehdit rakipleri değil, halefleri yani yerine geçecek kişiler olabilir.
Çünkü rakip dışarıdadır. Varlığı beklenir, hatta siyasetin doğal bir parçasıdır. Halef ise içeridedir. Aynı seçmene seslenir, aynı siyasi geleneğin içinden çıkar ve benzer değerleri sahiplenir. En önemlisi de aynı hikayenin farklı şekilde yazılabileceğini gösterir.
Bir seçim yenilgisi yaşandığında genellikle rakiplerin suçlanması, ekonomik koşulların öne sürülmesi, medya ya da farklı partiler arasında kurulan ittifakların eleştirilmesi gibi çeşitli gerekçeler gösterilir. İnsan zihni, yaşanan başarısızlığı anlamlandıracak birçok sebep bulabilir ve bunları çok mantıklı gibi görünen izahlara dayandırabilir.
Başarılı bir alternatif ortaya çıktığında ise “Demek ki başka türlü de mümkünmüş.” şeklinde bir ihtimal belirir. İnsanları rahatsız eden şey aslında başarısızlığın kendisi değildir. Rahatsızlığı veren, başarısızlığın kaçınılmaz değil, önlenebilir olduğunun görülmesidir.
Psikologlar Carol Tavris ve Elliot Aronson da çalışmalarında buna dikkat çeker. İnsanlar bazen yanlış olduklarını gösteren sonuçlardan çok, farklı bir yolun mümkün olduğunu ortaya koyan örneklerden rahatsızlık duyar. Çünkü artık sadece gelecek değil “dün” de konuşulmaya başlanmıştır. Bir zamanlar doğru kabul edilen kararlar, kaçırılan fırsatlar ve yapılan tercihler farklı bir anlam kazanmaya başlamıştır. İnsanlar sadece önlerine bakmakla kalmayıp geriye dönük hangi yollardan geçtiklerini de sorgular hale gelmiştir.
Bu yüzdendir ki çalışan bir alternatifin ortaya çıkışı, bazı liderler için seçim yenilgisinden bile daha sarsıcı olabilir. Bu tespiti, ana muhalefet partisinin son zamanlardaki liderlik tartışmaları üzerinden düşündüğümüzde, hangi olayların ve kimin kastedildiği kolayca anlaşılacaktır; burada isim vermeme bile gerek yok.
Tabii durum yalnızca liderlerle ilgili değil. Hepimizi ilgilendiren başka bir soru daha var: Toplumun büyük bir bölümü aynı görüşü paylaşırken, neden bazen birkaç kişinin sesi çok daha etkili çıkabiliyor? Sonraki yazıda bu soruya odaklanacağız.
ÖNEMLİ NOT: Bu sayfalarda yayınlanan okur yorumları okuyucuların kendilerine ait görüşlerdir.