Prof. Dr. Nefati KIYLIOĞLU

Beynin sağ ve sol yarısı

23 Kasım 2013, Cumartesi

     

"Felç oldu ama felç olduğunun farkında değil! Neden beni hastaneye getirdiniz, benim bir şeyim yok ki, hadi eve gidelim diye bağırıyor. Çok hırçın! Oysa önceden sakin, cana yakın bir insandı. Ansızın ortaya çıktı ve halen devam ediyor. Düzelir mi?"

Beynin iki yarısı farklı mıdır? Sol beyin yarısının özellikleri nelerdir?

Beynin sağ ve sol olmak üzere 2 ayrı parçası bulunur. Birbirinin simetriği gibi görünüyor olmasına rağmen iki taraf arasında hem yapı ve hem de yapılan işler bakımından farklar bulunur. Her iki yarı da vücuttan gelen dokunma - ağrı gibi duyu ile ilişkili bilgileri alır, değerlendirir. Yine her iki yarı bu işlediği bilgilerin bir sonucu olarak kol ve bacağa motor emirler gönderir, onları hareket ettirir. Beyin bu işleri bir organizasyon içinde yapar ve günlük hayat benzeri bir düzeni vardır. En temelde işçiler bulunur, işi yapan! Bunları koordine eden bir ustabaşı kademesi vardır. Ustabaşının üzerinde de onları koordine eden müteahhit ile planlamayı yapan bir üst merkez yani mimar ve mühendis kadrosu vardır. Tüm bu ekip şirketi yöneten başkana bağlıdır. Şirket de holdingin yöneticisine. Örneğin konuşma işlemi büyük bir şirkettir. Beynin ön tarafında ağız dudak bölgesinde çalışan işçilere yakın bir merkezi ile yine konuşulanın duyulduğu - telefon santrali - bölgesine yakın bir başka merkezi vardır. Bu iki merkez de birbirine uzun bir tüp geçit ile bağlıdır. Santral memurundan başlayan duyma ve yorumlama işlemi bu şirketteki tepe yönetimine aktarılır ve buradan da konuşma merkezinin tepe yönetimine iletilir. Bir yanıt verilmesi gerekiyor ise bu kez tepe kademeden alta doğru işleyen emir - komuta zinciri sonucunda ses üretilir, konuşma ortaya çıkar. İki parçalı beyin yapısında iki tarafta da konuşma ile ilişkili bu merkezler bulunur. Peki her ikisi de aynı şeyi mi anlar? Hayır, farklı şeyleri anlarlar! Kelime dediğimiz ve bir anlam yüklediğimiz "işaretler" beynin sol tarafında tanınır ve şifreleri çözülürken, sağ beyinde sesin melodisini çözer. Sevindiğimizde şen ve şakrak, kızdığımızda ise öfkeli ve sert olan sesimizin tonunu beynin sağ yarısı algılar. Algılanan bu bilgi iki yarıyı birbirine bağlayan "korpus kallozum" denilen sinirlerin uzantısından oluşmuş yapı ile diğer lobun eş bölgelerine aktarılır. Bu sayede melodi bilgisi ve anlam bilgisi sol beyinde birleştirilir. Konuşma şirketinin tepe yönetimi beynin solundadır. Eşek! kelimesi görüldüğünde veya duyulduğunda farklı şeyler hissetmemizin sebebi budur.

Beyin sol yarısında bir damar tıkanması olduğunda, "konuşma şirketinin" yer aldığı yerlerde hasar ya da iletişimsizlik olursa, anlama veya konuşma tek başına ya da birlikte bozulur. Ancak konuşmanın melodik özelliklerini anlayan sağ yarı sağlam kalır, kelimeleri ağzından zor çıkaran hasta gayet güzel şarkı söyleyebilir.

Motor hareketleri için de beynin sol yarısı "şirket merkezidir". Tüm motor planlama ve organizasyon işlemleri beynin sol ön yarısında yapılır. Buradan sinir hücre uzantısı demeti olan korpus kallozum ile sağ beyne taşınır. Sağ beyine giden bu yol etkilenir ise sol kol ve bacakta güçsüzlük olmadığı halde beceriksizlik olur. Şirket ana merkezi işleri yapacak olan alt birimlere emirlerini iletemez.

Sağ beyin yarısının özellikleri nelerdir?

Sol beyin konuşma ve motor işlemler için şirket merkezlerini barındırır iken, sağ beyin duyu ile ilişkili algıları değerlendirir. Deri, eklemler ve iç organlardan gelen tüm bilgiler önce ayrı ayrı sağ ve sol beyinde değerlendirilir, sonrada sağ beyin arka tarafında birleştirilir. Bu sayede kol, bacak ve gövdemizin hangi pozisyonda durduğunu biliriz. İşitme ve görme bilgilerinin de buraya katılması ile baktığımız - duyduğumuz çevrenin sağını - solunu, üstünü - altını algılamak mümkün olur. Sağ beyindeki bu "en üst merkezin" hasar görmesi durumunda dünyanın sol üst ve alt yarısının farkına varamayız. Bu durumu beyin sağ yarısında damar tıkanması olan kişilerde görürüz. Sol kolu ya da bacağı gösterilerek "bu kimin kolu, bu kimin bacağı" diye sorulduğunda hasta "bilmiyorum, benim değil" der. Kolunun tutmadığının yani hasta olduğunun farkında değildir. Sağ beynin alt kısmının hasarında da anormal kızgın ve öfkeli bir hal alır. Sakin, sıcak kanlı olan birisinden ağza alınmayacak küfürler ve kızgınlık ve öfke belirtileri çıkar ve bu durum birkaç gün sürer.

Sağ ve sol yarıdan oluşan beyin iki ayrı yapı iken "ikilik oluşturmadan, uyum içinde, tek bir yapı imiş gibi davranmanın" güzel bir ifadesi olarak ortaya çıkar. 



Yazarın Tüm Yazıları
Yaşlılık ve sağlıklı yaşam
Serebellar hemoraji - Beyincik kanaması
Damar iltihaplanması - Vaskülit
Behçet Hastalığı
Beyin ölümü
İnsan sağlığı ve bilgi üretimi
Apraksi - Hareketin yapılamaması
Spinoserebellar ataksi
Epilepsi ve cerrahisi
Servikal spondilotik myelopati
Temporal arteritis
Kapı - Duvar
Göz felci (Gözde hareket kaybı)
Paraneoplastik sendrom
Düşük el (Radiyal sinir felci)
Status Epileptikus (Nöbet fırtınası)
Beynin sağ ve sol yarısı
Beyin tümörü ve nöbet geçirme
Progressif Supranükleer paralizi (PSP)
Hekimlikte hastalığı tanıma ve zaman
Normal basınçlı hidrosefali (Beynin su toplaması)
Brakial pleksus yapısı ve etkilenmesi
Ben Multipl Skleroz (MS) hastası mıyım?
İlaçlar ve vücudumuz
Arteriovenözmalformasyon (Damar yumağı)
Beyin ve beyin zarlarının iltihaplanması
Davranışlar ve sağlığımız
Göz hareketleri ve bozuklukları
Yürümede bozulma
Dirsekte sinir sıkışması - Kubital Tünel Sendromu
Göz kapağı düşmesi - Blefaroptozis
Siyatik sinir etkilenmesi
Pozisyon değişmesi ile ortaya çıkan baş dönmesi - BPPV
Sıcaklık, ısı ve bedenimiz
Damar sertliği - Ateroskleroz
Uyku ve baş ağrısı
Sinir çalışma bozukluğu - Periferik Nöropati
Beyin çalışmasının yetmezliği - Deliryum
Yutma bozukluğu - Disfaji
Hipokalsemi - Kalsiyum düşüklüğü
Geçici Bellek Kaybı
Ortostatik hipotansiyon
Kulak çınlaması - Tinnitus
Kore - Sydenham koresi
Vitamin B12 ve sinir sistemi
Doğa, vücudumuz ve enerji dönüşümleri
Uykudaki davranış bozuklukları - Parasomniler
Amyotrofik Lateral Skleroz - ALS
Beynimiz ve yaşlanma
Myelopati - Omurilik etkilenmesi 2
Myelopati - Omurilik etkilenmesi - 1
Akut distoni - İlaç ile ortaya çıkan kasılma durumu
Hemifasiyal spazm
Nefati Kıylıoğlu
Ağrı - Beş duyunun cezalandırıcısı
Demans - Bunama hastalığı
Yalancı tümör sendromu (Pseudotumor cerebri)
Karotis damarı daralması - Şah damarı darlığı
Uykusuzluk - İnsomni
Parkinson hastalığı ve cerrahi tedavisi
Bel ağrısı
Uykuda nefes durması - Horlama (Obstrüktif Uyku Apnesi Sendromu)