Takip Et

Prof. Dr. Nefati KIYLIOĞLU

Beynin sağ ve sol yarısı

23 Kasım 2013, Cumartesi

     

"Felç oldu ama felç olduğunun farkında değil! Neden beni hastaneye getirdiniz, benim bir şeyim yok ki, hadi eve gidelim diye bağırıyor. Çok hırçın! Oysa önceden sakin, cana yakın bir insandı. Ansızın ortaya çıktı ve halen devam ediyor. Düzelir mi?"

Beynin iki yarısı farklı mıdır? Sol beyin yarısının özellikleri nelerdir?

Beynin sağ ve sol olmak üzere 2 ayrı parçası bulunur. Birbirinin simetriği gibi görünüyor olmasına rağmen iki taraf arasında hem yapı ve hem de yapılan işler bakımından farklar bulunur. Her iki yarı da vücuttan gelen dokunma - ağrı gibi duyu ile ilişkili bilgileri alır, değerlendirir. Yine her iki yarı bu işlediği bilgilerin bir sonucu olarak kol ve bacağa motor emirler gönderir, onları hareket ettirir. Beyin bu işleri bir organizasyon içinde yapar ve günlük hayat benzeri bir düzeni vardır. En temelde işçiler bulunur, işi yapan! Bunları koordine eden bir ustabaşı kademesi vardır. Ustabaşının üzerinde de onları koordine eden müteahhit ile planlamayı yapan bir üst merkez yani mimar ve mühendis kadrosu vardır. Tüm bu ekip şirketi yöneten başkana bağlıdır. Şirket de holdingin yöneticisine. Örneğin konuşma işlemi büyük bir şirkettir. Beynin ön tarafında ağız dudak bölgesinde çalışan işçilere yakın bir merkezi ile yine konuşulanın duyulduğu - telefon santrali - bölgesine yakın bir başka merkezi vardır. Bu iki merkez de birbirine uzun bir tüp geçit ile bağlıdır. Santral memurundan başlayan duyma ve yorumlama işlemi bu şirketteki tepe yönetimine aktarılır ve buradan da konuşma merkezinin tepe yönetimine iletilir. Bir yanıt verilmesi gerekiyor ise bu kez tepe kademeden alta doğru işleyen emir - komuta zinciri sonucunda ses üretilir, konuşma ortaya çıkar. İki parçalı beyin yapısında iki tarafta da konuşma ile ilişkili bu merkezler bulunur. Peki her ikisi de aynı şeyi mi anlar? Hayır, farklı şeyleri anlarlar! Kelime dediğimiz ve bir anlam yüklediğimiz "işaretler" beynin sol tarafında tanınır ve şifreleri çözülürken, sağ beyinde sesin melodisini çözer. Sevindiğimizde şen ve şakrak, kızdığımızda ise öfkeli ve sert olan sesimizin tonunu beynin sağ yarısı algılar. Algılanan bu bilgi iki yarıyı birbirine bağlayan "korpus kallozum" denilen sinirlerin uzantısından oluşmuş yapı ile diğer lobun eş bölgelerine aktarılır. Bu sayede melodi bilgisi ve anlam bilgisi sol beyinde birleştirilir. Konuşma şirketinin tepe yönetimi beynin solundadır. Eşek! kelimesi görüldüğünde veya duyulduğunda farklı şeyler hissetmemizin sebebi budur.

Beyin sol yarısında bir damar tıkanması olduğunda, "konuşma şirketinin" yer aldığı yerlerde hasar ya da iletişimsizlik olursa, anlama veya konuşma tek başına ya da birlikte bozulur. Ancak konuşmanın melodik özelliklerini anlayan sağ yarı sağlam kalır, kelimeleri ağzından zor çıkaran hasta gayet güzel şarkı söyleyebilir.

Motor hareketleri için de beynin sol yarısı "şirket merkezidir". Tüm motor planlama ve organizasyon işlemleri beynin sol ön yarısında yapılır. Buradan sinir hücre uzantısı demeti olan korpus kallozum ile sağ beyne taşınır. Sağ beyine giden bu yol etkilenir ise sol kol ve bacakta güçsüzlük olmadığı halde beceriksizlik olur. Şirket ana merkezi işleri yapacak olan alt birimlere emirlerini iletemez.

Sağ beyin yarısının özellikleri nelerdir?

Sol beyin konuşma ve motor işlemler için şirket merkezlerini barındırır iken, sağ beyin duyu ile ilişkili algıları değerlendirir. Deri, eklemler ve iç organlardan gelen tüm bilgiler önce ayrı ayrı sağ ve sol beyinde değerlendirilir, sonrada sağ beyin arka tarafında birleştirilir. Bu sayede kol, bacak ve gövdemizin hangi pozisyonda durduğunu biliriz. İşitme ve görme bilgilerinin de buraya katılması ile baktığımız - duyduğumuz çevrenin sağını - solunu, üstünü - altını algılamak mümkün olur. Sağ beyindeki bu "en üst merkezin" hasar görmesi durumunda dünyanın sol üst ve alt yarısının farkına varamayız. Bu durumu beyin sağ yarısında damar tıkanması olan kişilerde görürüz. Sol kolu ya da bacağı gösterilerek "bu kimin kolu, bu kimin bacağı" diye sorulduğunda hasta "bilmiyorum, benim değil" der. Kolunun tutmadığının yani hasta olduğunun farkında değildir. Sağ beynin alt kısmının hasarında da anormal kızgın ve öfkeli bir hal alır. Sakin, sıcak kanlı olan birisinden ağza alınmayacak küfürler ve kızgınlık ve öfke belirtileri çıkar ve bu durum birkaç gün sürer.

Sağ ve sol yarıdan oluşan beyin iki ayrı yapı iken "ikilik oluşturmadan, uyum içinde, tek bir yapı imiş gibi davranmanın" güzel bir ifadesi olarak ortaya çıkar. 



Yazarın Tüm Yazıları

Yaşlılık ve sağlıklı yaşam

22 Mart 2014, Cumartesi

Serebellar hemoraji - Beyincik kanaması

15 Mart 2014, Cumartesi

Damar iltihaplanması - Vaskülit

8 Mart 2014, Cumartesi

Behçet Hastalığı

1 Mart 2014, Cumartesi

Beyin ölümü

22 Şubat 2014, Cumartesi

İnsan sağlığı ve bilgi üretimi

15 Şubat 2014, Cumartesi

Apraksi - Hareketin yapılamaması

8 Şubat 2014, Cumartesi

Spinoserebellar ataksi

25 Ocak 2014, Cumartesi

Epilepsi ve cerrahisi

18 Ocak 2014, Cumartesi

Servikal spondilotik myelopati

11 Ocak 2014, Cumartesi

Temporal arteritis

5 Ocak 2014, Pazar

Kapı - Duvar

28 Aralık 2013, Cumartesi

Göz felci (Gözde hareket kaybı)

21 Aralık 2013, Cumartesi

Paraneoplastik sendrom

14 Aralık 2013, Cumartesi

Düşük el (Radiyal sinir felci)

7 Aralık 2013, Cumartesi

Status Epileptikus (Nöbet fırtınası)

30 Kasım 2013, Cumartesi

Beynin sağ ve sol yarısı

23 Kasım 2013, Cumartesi

Beyin tümörü ve nöbet geçirme

16 Kasım 2013, Cumartesi

Progressif Supranükleer paralizi (PSP)

9 Kasım 2013, Cumartesi

Hekimlikte hastalığı tanıma ve zaman

2 Kasım 2013, Cumartesi

Normal basınçlı hidrosefali (Beynin su toplaması)

26 Ekim 2013, Cumartesi

Brakial pleksus yapısı ve etkilenmesi

19 Ekim 2013, Cumartesi

Ben Multipl Skleroz (MS) hastası mıyım?

12 Ekim 2013, Cumartesi

İlaçlar ve vücudumuz

5 Ekim 2013, Cumartesi

Arteriovenözmalformasyon (Damar yumağı)

28 Eylül 2013, Cumartesi

Beyin ve beyin zarlarının iltihaplanması

18 Eylül 2013, Çarşamba

Davranışlar ve sağlığımız

14 Eylül 2013, Cumartesi

Göz hareketleri ve bozuklukları

7 Eylül 2013, Cumartesi

Yürümede bozulma

31 Ağustos 2013, Cumartesi

Dirsekte sinir sıkışması - Kubital Tünel Sendromu

24 Ağustos 2013, Cumartesi

Göz kapağı düşmesi - Blefaroptozis

17 Ağustos 2013, Cumartesi

Siyatik sinir etkilenmesi

3 Ağustos 2013, Cumartesi

Pozisyon değişmesi ile ortaya çıkan baş dönmesi - BPPV

23 Temmuz 2013, Salı

Sıcaklık, ısı ve bedenimiz

20 Temmuz 2013, Cumartesi

Damar sertliği - Ateroskleroz

13 Temmuz 2013, Cumartesi

Uyku ve baş ağrısı

6 Temmuz 2013, Cumartesi

Sinir çalışma bozukluğu - Periferik Nöropati

29 Haziran 2013, Cumartesi

Beyin çalışmasının yetmezliği - Deliryum

22 Haziran 2013, Cumartesi

Yutma bozukluğu - Disfaji

15 Haziran 2013, Cumartesi

Hipokalsemi - Kalsiyum düşüklüğü

7 Haziran 2013, Cuma

Geçici Bellek Kaybı

31 Mayıs 2013, Cuma

Ortostatik hipotansiyon

24 Mayıs 2013, Cuma

Kulak çınlaması - Tinnitus

17 Mayıs 2013, Cuma

Kore - Sydenham koresi

11 Mayıs 2013, Cumartesi

Vitamin B12 ve sinir sistemi

3 Mayıs 2013, Cuma

Doğa, vücudumuz ve enerji dönüşümleri

27 Nisan 2013, Cumartesi

Uykudaki davranış bozuklukları - Parasomniler

20 Nisan 2013, Cumartesi

Amyotrofik Lateral Skleroz - ALS

13 Nisan 2013, Cumartesi

Beynimiz ve yaşlanma

6 Nisan 2013, Cumartesi

Myelopati - Omurilik etkilenmesi 2

30 Mart 2013, Cumartesi

Myelopati - Omurilik etkilenmesi - 1

23 Mart 2013, Cumartesi

Akut distoni - İlaç ile ortaya çıkan kasılma durumu

16 Mart 2013, Cumartesi

Hemifasiyal spazm

9 Mart 2013, Cumartesi

Nefati Kıylıoğlu

2 Mart 2013, Cumartesi

Ağrı - Beş duyunun cezalandırıcısı

23 Şubat 2013, Cumartesi

Demans - Bunama hastalığı

9 Şubat 2013, Cumartesi

Yalancı tümör sendromu (Pseudotumor cerebri)

2 Şubat 2013, Cumartesi

Karotis damarı daralması - Şah damarı darlığı

26 Ocak 2013, Cumartesi

Uykusuzluk - İnsomni

19 Ocak 2013, Cumartesi

Parkinson hastalığı ve cerrahi tedavisi

12 Ocak 2013, Cumartesi

Bel ağrısı

5 Ocak 2013, Cumartesi

Uykuda nefes durması - Horlama (Obstrüktif Uyku Apnesi Sendromu)

28 Aralık 2012, Cuma