Prof. Dr. Nefati KIYLIOĞLU

Yutma bozukluğu - Disfaji

15 Haziran 2013, Cumartesi

     

"Allah'ım kimseyi açlıkla terbiye etme!" diye söylerdi büyüklerimiz. Kurtuluş savaşı sırası ve sonrasında yokluk çekmiş ağaç yapraklarını, otları, mısır koçanı unu ile yapılan ekmekleri yemişlerdi. Şimdilerde çok şükür kıtlık yok. Yokluk ise sınırlı. Bugün bulamaz iken aç kalmayı değil de, var iken yiyememe durumunu değerlendireceğiz.

Hangi hastalıklar ile ilişkili yutma bozukluğu ortaya çıkar?
Vücudun komuta merkezi beyindir. Yutma bozukluğu için de beynimize kısaca göz atalım. İsteyerek yapılan yutma hareketi ön beyin bölgesinden idare edilir. Kasların hangi sıra ile kasılacağı bilgisi burada bulunur. Bu merkezin biraz daha arkasında ise beyin sapındaki sinirleri çalıştıran ara sinir hücreleri bulunur. Bu sinirlerin uzantısı beyin sapına kadar uzanır ve buradaki sinir hücrelerinin çalışmasını başlatır. Beyin sapından kalkan uzantılarda kaslara giderek kasılmaya neden olurlar. Emir komuta zinciri - hiyerarşik bir düzen vardır. Ordu düzenine benzetirsek ilk bölgede emri veren general bulunur. O olmadığında isteyerek yapılan yutma hareketi başlayamaz. Generalin arkasındaki bölge subayların bulunduğu yerdir. Subaylar aldıkları emirleri alt kademeye iletirler. Subayların yokluğu da generalin yokluğuna benzer, isteyerek yutma yapılamaz. Komutan ve subayların bölgesi hem damar tıkanması ile giden inmede, hem de bunama gibi durumlarda hücrelerin kaybı ile zarar görebilir. Ast subaylar ise beyin sapındaki sinirlerdir. Eğitimleri dolayısı ile hem isteyerek hem de kendiliğinden olan yutma işini yapabilirler. Yine bu bölge de damar tıkanması durumlarında etkilenebilir. Askerler ise kaslarımızdır. Ast subaylardan gelen emirleri titizlikle uygular ve yutma işini yaparlar.

Beyin sapı sinir hücrelerinin-ast subayların ölümü ile seyreden hastalık amyotrofik lateral skleroz yani ALS adı ile bilinir. Hücrenin gövdesi ve uzantısı olan sinirler de ölür. Etkili ve sıralı olan kas kasılmaları olmaz. ALS'de hastalığın nedeni bilinmediği gibi etkili bir tedavi de henüz yoktur. Zaman içinde yutma etkilenir, tükürük genze kaçar, öksürmeler ortaya çıkar. Yutma iyice zorlaştığında artık burundan mideye hortum takma zamanı gelmiştir. Hatta bir süre sonra bu yol sorun çıkardığında, mideye direk bir yol da açmak ta gerekebilir.
Beyin sapı hücrelerinin uzantısı olan sinirler kılıf şeklinde bir yapı ile sarılıdır. Bu kılıflar aslında beynin bir diğer tür sinir hücreleridir. Bu sinir hücreleri mikrobik hastalıklar sonrasında, vücudun savunma hücreleri tarafından yanlışlıkla "düşman" diye işaretlenerek yıkılabilirler. Bu yıkım sinir iletimini bozar ve kasları güçsüz hale getirir. Kol ve bacaklarda güçsüzlük yanı sıra yutma bozukluğu da gözlenir. Guillaine - Barre Sendromu ya da GBS adıyla bilinen bu durum ciddi, hatta ölümcül olabilecek kadar da önemlidir.

Sinirlerin kas ile olan geçiş noktası - köprü geçişi bozulmaları kasta güçsüzlük yapar. Myastenia Gravis olarak bilinen bu hastalıkta çok çalışan kaslar öncelikle güçsüz hale gelir. En çok çalışan kaslar göz kapağı kası, göz hareketi yaptıran kaslar, yutma yaptıran ve nefes aldıran kaslardır. Göz kapağında düşme ile gözde kapanma, çift görme, yutamama, seste kısılma ve nefes almada zorluk bu hastalıkta sık gözlenir.

Yutamama kasların iltihabında, anormal kasılmalarında da gözlenir. Dermatomyozit ve polimyozit gibi hastalıklar sırasında özellikle kolların başın üzerine kaldırılamayacak kadar güçsüz olması, oturulan yerden ayağa kalkamama durumları, yutma bozukluğu bulguları gözlenir. Distonide ise yutma sırasında ortaya çıkan anormal ve beklenmedik bir kasılma nedeni ile yutma işlemi bozulabilir.

Parkinson hastalığında ise hareketlerin yavaşlaması ve kasların kasılması sırasında katılık oluşması yutma hareketinde de yavaşlamaya neden olur. Bu yavaşlık ağızdan salya akması şeklinde kendini gösterebilir. Yine ağız ve boğazı etkileyen sorunlara ek olarak yemek borusunun da farklı hastalıkları bulunmaktadır. Yutma bozukluğu nedeni bulunsa bile tam olarak tedavi edilemeyebilir. Nöroloji, gastroenteroloji ve genel cerrahi uzmanları gibi uzmanların beraberce değerlendirmesine ihtiyaç duyulur. 



Yazarın Tüm Yazıları
Yaşlılık ve sağlıklı yaşam
Serebellar hemoraji - Beyincik kanaması
Damar iltihaplanması - Vaskülit
Behçet Hastalığı
Beyin ölümü
İnsan sağlığı ve bilgi üretimi
Apraksi - Hareketin yapılamaması
Spinoserebellar ataksi
Epilepsi ve cerrahisi
Servikal spondilotik myelopati
Temporal arteritis
Kapı - Duvar
Göz felci (Gözde hareket kaybı)
Paraneoplastik sendrom
Düşük el (Radiyal sinir felci)
Status Epileptikus (Nöbet fırtınası)
Beynin sağ ve sol yarısı
Beyin tümörü ve nöbet geçirme
Progressif Supranükleer paralizi (PSP)
Hekimlikte hastalığı tanıma ve zaman
Normal basınçlı hidrosefali (Beynin su toplaması)
Brakial pleksus yapısı ve etkilenmesi
Ben Multipl Skleroz (MS) hastası mıyım?
İlaçlar ve vücudumuz
Arteriovenözmalformasyon (Damar yumağı)
Beyin ve beyin zarlarının iltihaplanması
Davranışlar ve sağlığımız
Göz hareketleri ve bozuklukları
Yürümede bozulma
Dirsekte sinir sıkışması - Kubital Tünel Sendromu
Göz kapağı düşmesi - Blefaroptozis
Siyatik sinir etkilenmesi
Pozisyon değişmesi ile ortaya çıkan baş dönmesi - BPPV
Sıcaklık, ısı ve bedenimiz
Damar sertliği - Ateroskleroz
Uyku ve baş ağrısı
Sinir çalışma bozukluğu - Periferik Nöropati
Beyin çalışmasının yetmezliği - Deliryum
Yutma bozukluğu - Disfaji
Hipokalsemi - Kalsiyum düşüklüğü
Geçici Bellek Kaybı
Ortostatik hipotansiyon
Kulak çınlaması - Tinnitus
Kore - Sydenham koresi
Vitamin B12 ve sinir sistemi
Doğa, vücudumuz ve enerji dönüşümleri
Uykudaki davranış bozuklukları - Parasomniler
Amyotrofik Lateral Skleroz - ALS
Beynimiz ve yaşlanma
Myelopati - Omurilik etkilenmesi 2
Myelopati - Omurilik etkilenmesi - 1
Akut distoni - İlaç ile ortaya çıkan kasılma durumu
Hemifasiyal spazm
Nefati Kıylıoğlu
Ağrı - Beş duyunun cezalandırıcısı
Demans - Bunama hastalığı
Yalancı tümör sendromu (Pseudotumor cerebri)
Karotis damarı daralması - Şah damarı darlığı
Uykusuzluk - İnsomni
Parkinson hastalığı ve cerrahi tedavisi
Bel ağrısı
Uykuda nefes durması - Horlama (Obstrüktif Uyku Apnesi Sendromu)