Takip Et

Prof. Dr. Nefati KIYLIOĞLU

Uykudaki davranış bozuklukları - Parasomniler

20 Nisan 2013, Cumartesi

     

-Karımın zoru ile geldim doktor bey! Gece onun boynuna yapışmışım! Rüya gördüğümü zannediyordum ama meğer rüyamdakileri yapıyormuşum. Bizimkiler derdi zaten "bu oğlan deli yatar, üzerinde yorgan bırakmaz" diye. Ama ben çok korktum. Karım da öyle. Ben karımı çok seviyorum doktor bey, ona zarar vermek ister miyim? Neyim var benim? Ne oluyor bana? 

Parasomni nedir? Kaç tür parasomni vardır? Hangi doktora gitmeliyim?
Kelime anlamı "uykuya eşlik eden" olarak bilinen bu durum, uyku sırasında oluşmaması gereken motor - duyusal - ya da otonom sinir sistemi hareketlerinin oluşması durumudur. Pek çok farklı durumu içinde barındırır. REM evresinde görülen davranış bozuklukları, uyku felçleri, kabuslar, uykuda yürüme, uykuda uyanma ve ağlama, şaşkın bir şekilde uyanma, uykuda yemek yeme, yatağa işeme sayılabilir. Uyku ile ilişkili bozukluklar için en akılcı tutum öncelikle nöroloji hekimine gitmektir.

Uyku evreleri nelerdir? Bu evrelerde neler olur? Parasomnilerin uyku evresi ile ilişkisi var mıdır?
Uyku basitçe hızlı göz hareketlerinin olduğu ve olmadığı dönemler diye ikiye ayrılabilir. Uykunun dörtte üçünde hızlı göz hareketi bulunmaz ve bu evrede beyin aktivitesi iyice yavaşladığı için yavaş dalga uykusu adını alır. Yüzeyel uykudan, derin uykuya doğru bir - bir buçuk saat süren ve gittikçe yavaşlayan beyin aktivitesi, hızlı göz hareketlerinin eşlik ettiği, beyin aktivitesinin uyanıklık gibi olduğu ama kasların felç olmuş gibi hiç hareket etmediği REM uykusuna geçer. REM uykusu süre olarak ilk başta kısa iken, sabaha doğru artar. Parasomniler hem yavaş dalga uykusunda, hem de REM uykusunda ortaya çıkabilir.

Parasomniler günlük yaşantıda nasıl görünürler? Ben nasıl tanırım?
Yavaş dalga uykusunda uyanma bozuklukları olur. En tipik örneği uyur - gezerliktir. Gecenin ilk yarısında daha sıktır. Hafif halinde kişi kendini bir anda yatakta oturur bulurken, gezerken de uyanabilir ve öncesi hatırlanmaz. Ailesel öykü vardır ve bu durum genellikle ergenlikte kaybolur. Düşme, zarar görme riski barındırır. Uykusuzluk, alkol ya da ilaç kullanımı bu durumu tetikler ve ortaya çıkarır. Uykuyu bozan başka hastalık - uyku apnesi - var mı diye bakmak gerekebilir. Çevreyi düşmelere karşı zararsız hale getirmek, uyku süresini düzenlemek ve gerekirse ilaç tedavisi kullanmak uygundur.

Yavaş dalga uykusunun bir diğer uyanma bozukluğu ile giden hastalığı "gece terörü"'dür. Her gece, aynı vakitte uyanıp dakikalarca ağlayan ve sizin susturamadığınız, sabahleyin de bunu hatırlamayan bir çocuk hayal edin. Sizin uykunuz kayıp, moraliniz bozuk ama o hiçbir şey olmamış gibi neşeli ve mutlu! "Gece terörü" dediğimiz durum! Yine kabus dediğimiz korkulu rüyalar da yavaş dalga uykusunda ve daha çok gecenin son yarısında ortaya çıkarlar. Korku içinde uyanan kişi gece terörünün aksine bu rüyasını ve uyanmasını hatırlar. Bu durum kişiyi etkileyen korkutucu yaşam olaylarının rüyaya girmesi gibidir ama burada korkutucu bir olay bulunmaz.

REM dönemi davranış bozuklukları ise basit bir gülme veya çığlık atmadan, tekmeleme - yumruklama, koşmaya kadar değişir. Yavaş dalga uykusunda kaslar kasılabilir ve gece yatakta sağa sola dönmek mümkünken, REM döneminde kaslar kasılamaz. İşte kasılmaması gereken kasların kasılması ile REM davranış bozukluğu ortaya çıkar. Bu dönemde görülen rüyalar canlı, hareketli yani "aksiyon" ile doludur. Rüyalar gerçek hayat gibi yaşanır. Burada hem hastanın kendi hem de yatak arkadaşı yaralanabilir. Ani ortaya çıkması alkol kesilmesi, toksik madde ya da ilaca bağlı iken, uzun süreli olması nörolojik, psikolojik kökenli olabilir. Anti depressan ilaçlar, kafein ilişkili olabilir. Parkinson hastalığı, ya da Parkinson benzeri hastalıklar ortaya çıkmadan REM dönemi davranış bozukluğu gözlenebilir. Narkolepsi dediğimiz aniden uykuya dalama durumu, nefesin gece durduğu uyku apnesi ve epileptik nöbetler ile karışabildiği için polisomnografik inceleme gerekli olur.

Uyku paralizisi uykuya dalarken ya da uyanırken olan "kıpırdayamama" durumudur. İki kişiden bir hayatında bu durumu yaşar. Ani düşmeler, gündüzleri istemeden aniden uykuya dalmalar yok ise yani narkolepsi hastalığını düşündüren bulgular yok ise çok da önemli değildir. Narkolepsi için ise mutlaka test yapmak gerekir.

Gece işemeleri bilinen bir durumdur. Ancak öncelikle yapısal - psikolojik sorunların araştırılması ve düzeltilmesi gerekir. Sonuç alınamaz ise o zaman nörolojik diğer sorunlar ile birlikteliği araştırılır. Epileptik nöbetler, uyku apnesi mutlaka dışlanmalıdır.

Nasıl tanınır ve nasıl incelenir? Bu hastalık ailesel midir?
Öykü almak çoğunlukla yeterli olmakla beraber, polisomnografik inceleme eşlik eden ve karışabilen durumları ortaya koymada değerlidir. Hemen bütün parasomnilerde ailede benzer öyküler bulunur. Ama net genetik geçiş bütün grupta gösterilememiştir. 


Yazarın Tüm Yazıları

Yaşlılık ve sağlıklı yaşam

22 Mart 2014, Cumartesi

Serebellar hemoraji - Beyincik kanaması

15 Mart 2014, Cumartesi

Damar iltihaplanması - Vaskülit

8 Mart 2014, Cumartesi

Behçet Hastalığı

1 Mart 2014, Cumartesi

Beyin ölümü

22 Şubat 2014, Cumartesi

İnsan sağlığı ve bilgi üretimi

15 Şubat 2014, Cumartesi

Apraksi - Hareketin yapılamaması

8 Şubat 2014, Cumartesi

Spinoserebellar ataksi

25 Ocak 2014, Cumartesi

Epilepsi ve cerrahisi

18 Ocak 2014, Cumartesi

Servikal spondilotik myelopati

11 Ocak 2014, Cumartesi

Temporal arteritis

5 Ocak 2014, Pazar

Kapı - Duvar

28 Aralık 2013, Cumartesi

Göz felci (Gözde hareket kaybı)

21 Aralık 2013, Cumartesi

Paraneoplastik sendrom

14 Aralık 2013, Cumartesi

Düşük el (Radiyal sinir felci)

7 Aralık 2013, Cumartesi

Status Epileptikus (Nöbet fırtınası)

30 Kasım 2013, Cumartesi

Beynin sağ ve sol yarısı

23 Kasım 2013, Cumartesi

Beyin tümörü ve nöbet geçirme

16 Kasım 2013, Cumartesi

Progressif Supranükleer paralizi (PSP)

9 Kasım 2013, Cumartesi

Hekimlikte hastalığı tanıma ve zaman

2 Kasım 2013, Cumartesi

Normal basınçlı hidrosefali (Beynin su toplaması)

26 Ekim 2013, Cumartesi

Brakial pleksus yapısı ve etkilenmesi

19 Ekim 2013, Cumartesi

Ben Multipl Skleroz (MS) hastası mıyım?

12 Ekim 2013, Cumartesi

İlaçlar ve vücudumuz

5 Ekim 2013, Cumartesi

Arteriovenözmalformasyon (Damar yumağı)

28 Eylül 2013, Cumartesi

Beyin ve beyin zarlarının iltihaplanması

18 Eylül 2013, Çarşamba

Davranışlar ve sağlığımız

14 Eylül 2013, Cumartesi

Göz hareketleri ve bozuklukları

7 Eylül 2013, Cumartesi

Yürümede bozulma

31 Ağustos 2013, Cumartesi

Dirsekte sinir sıkışması - Kubital Tünel Sendromu

24 Ağustos 2013, Cumartesi

Göz kapağı düşmesi - Blefaroptozis

17 Ağustos 2013, Cumartesi

Siyatik sinir etkilenmesi

3 Ağustos 2013, Cumartesi

Pozisyon değişmesi ile ortaya çıkan baş dönmesi - BPPV

23 Temmuz 2013, Salı

Sıcaklık, ısı ve bedenimiz

20 Temmuz 2013, Cumartesi

Damar sertliği - Ateroskleroz

13 Temmuz 2013, Cumartesi

Uyku ve baş ağrısı

6 Temmuz 2013, Cumartesi

Sinir çalışma bozukluğu - Periferik Nöropati

29 Haziran 2013, Cumartesi

Beyin çalışmasının yetmezliği - Deliryum

22 Haziran 2013, Cumartesi

Yutma bozukluğu - Disfaji

15 Haziran 2013, Cumartesi

Hipokalsemi - Kalsiyum düşüklüğü

7 Haziran 2013, Cuma

Geçici Bellek Kaybı

31 Mayıs 2013, Cuma

Ortostatik hipotansiyon

24 Mayıs 2013, Cuma

Kulak çınlaması - Tinnitus

17 Mayıs 2013, Cuma

Kore - Sydenham koresi

11 Mayıs 2013, Cumartesi

Vitamin B12 ve sinir sistemi

3 Mayıs 2013, Cuma

Doğa, vücudumuz ve enerji dönüşümleri

27 Nisan 2013, Cumartesi

Uykudaki davranış bozuklukları - Parasomniler

20 Nisan 2013, Cumartesi

Amyotrofik Lateral Skleroz - ALS

13 Nisan 2013, Cumartesi

Beynimiz ve yaşlanma

6 Nisan 2013, Cumartesi

Myelopati - Omurilik etkilenmesi 2

30 Mart 2013, Cumartesi

Myelopati - Omurilik etkilenmesi - 1

23 Mart 2013, Cumartesi

Akut distoni - İlaç ile ortaya çıkan kasılma durumu

16 Mart 2013, Cumartesi

Hemifasiyal spazm

9 Mart 2013, Cumartesi

Nefati Kıylıoğlu

2 Mart 2013, Cumartesi

Ağrı - Beş duyunun cezalandırıcısı

23 Şubat 2013, Cumartesi

Demans - Bunama hastalığı

9 Şubat 2013, Cumartesi

Yalancı tümör sendromu (Pseudotumor cerebri)

2 Şubat 2013, Cumartesi

Karotis damarı daralması - Şah damarı darlığı

26 Ocak 2013, Cumartesi

Uykusuzluk - İnsomni

19 Ocak 2013, Cumartesi

Parkinson hastalığı ve cerrahi tedavisi

12 Ocak 2013, Cumartesi

Bel ağrısı

5 Ocak 2013, Cumartesi

Uykuda nefes durması - Horlama (Obstrüktif Uyku Apnesi Sendromu)

28 Aralık 2012, Cuma