Aydın KIROBALI

PLASEBO ETKİSİ...

29 Nisan 2021, Perşembe

     

Rahmetli dedem, bünyesi artık tedaviye cevap vermediği için, hiç olmazsa son günlerini evde geçirsin diye hastaneden taburcu edilmişti. Evde kaldığı dönemde, çektiği ağrılar sebebiyle olsa gerek, sürekli olarak hastaneye gidip doktora görünmek istediyordu. Buna gerek olmadığı konusunda türlü bahaneler bulsak da, bir türlü ikna edemiyorduk. Durumu doktoruna anlattığımızda, "Bana getirin, ben gerekeni yaparım" deyince, soluğu doktorda aldık. Birkaç basit muayeneden sonra doktor bizi yan odaya davet edip, "Hastanızın durumunda değişiklik olmadığı gibi, tıbben de yapacak birşey kalmadı. Ona hap görünümlü bazı şeker tabletleri verip, bunları kullanmasını isteyeceğim. Verdiklerimin ilaç özelliği olmadığı gibi, hiçbir yan etkisi de yok" diye bilgi verdi.

İşimiz bitip eve döndüğümüzde, dedem kendisine verilen tablet şekerleri söylenildiği üzere hap niyetine kullanmaya başladı. İlginç bir şekilde artık ağrılarından şikayet etmeyen dedeme durumunu sorduğumuzda, bize şu cevabı vermişti;

- Ağrım filan kalmadı. Kaç gündür doktora gidelim diyordum, götürmüyordunuz. Allah razı olsun, doktorun verdiği yeni ilaçlar çok iyi geldi.

Aslında dedemin hastalığında ve ağrılarında hiçbir değişiklik olmamıştı. Olan şey, psikolojik bir kabullenmeden, güvenmeden ve inanmadan başka bir şey değildi. Bir başka değişle, doktor ve onun verdiği sahte ilaçlar dedemde "Plasebo Etkisi" yaratmıştı.

Peki nedir bu "Plasebo Etkisi"?

Plasebo etkisi, hap, damla ya da enjeksiyon şeklinde kullanılan, farmakolojik açıdan etkisiz bir ilacın, telkine dayalı psikolojik bir etki ortaya çıkarması halidir. Kısacası, psikolojinin devreye girdiği sahte bir tedavi biçimidir.

Latince kökenli bir kelime olan ve "hoşnut etmek" anlamına gelen plasebonun etkili olmasındaki en önemli iki unsur, beklenti ve koşullanmadır.

Bu yöntem özellikle İkinci Dünya Savaşı sırasında, yaralı askerlerin tedavisi için kullanılmıştır. İkinci Dünya Savaşı sırasında sağlık merkezlerinde morfin bittiğinde, doktorlar hastalarına morfin yaptıklarını söyleyerek tuzlu su iğnesi yaptılar. Sonuçta, morfin aldığını düşünen hastaların acıları inanılmaz bir şekilde azalmıştı.

Platon'a göre, baş ağrısının ilacı ancak ilaç hastaya büyüleyici geldiğinde fayda eder.

Hemen bu noktada, aklıma geliveren ve konu ile de alakalı bir fıkrayı sizlerle paylaşmak istiyorum;

İshal olan Temel hastaneye gittiğinde, şikayetini dinleyen doktor Onu dahiliye servisine sevk etmiş. Ancak evraklar karıştığı için Temel'i psikiyatriye yatırmışlar. Bir süre sonra, sevki yapan doktor Temel'i psikiyatri servisinde görünce, sormuş.

- Yahu sen ne arıyorsun psikiyatride?"

- Bilmem, beni buraya yatırdılar işte.

- Peki, ishalin geçti mi?"

Temel'den yanıt:

- Yoo, aynen devam ediyor, ama artık kafama takmıyorum.

Plasebo etkisi, ekseriyetle tıpta kullanılan bir yöntem olmasına karşın, günümüzde özellikle pazarlama alanında da sıkça kullanılmaya başlanmıştır.

Ürünlerin etiketlerinde yer alan 4.99' lu fiyatlar tamamen plasebo etkisi oluşturmaya yöneliktir. Bu etki yüzünden, 5 lira size pahalı gelirken, 4.99 daha ucuz gelmektedir.

Marka takıntısı da aynı etkinin bir sonucudur. Artık, pazarlama faaliyetlerinde ürünün ön plana çıkması değil, ürünü tüketicinin zihnine yerleştirmeye çalışmak daha önceliklidir.

İşte sırf bu sebeple, kağıt mendillere “selpak”, leke çıkarıcı kimyasallara “cif”, margarinlere “sana”, suya karıştırılıp içilen içeceklere “lezzo ya da oralet”, traş bıçaklarına da “permatik” denilmektedir.

Bunun sebebi, bu ürünlerin alanlarında ilk olmaları ve bu suretle de bilinç altına markalarıyla yerleşmiş olmalarıdır. Diğer markalarla kıyaslandığında, kalite açısından üstün olmasalar bile, plasebo etkisiyle psikolojik üstünlüğü çoktan ele geçirmişlerdir.

Oyun oynarken düşüp ağlamaya başlayan bir çocuğa, "Bir şeyin yok, ağlama, sen kocaman adamsın" denmesinden sonra aniden susması da plasebo etkisindendir.

Plasebo etkisinin görüldüğü en güncel örnek ise, dünyaya musallat olan Corona virüsüne karşı aşılamada ortaya çıkmıştır.

Bilindiği üzere, ülkemizde corona virüsüne karşı aşılama faaliyetleri tüm hızıyla sürüyor. Aşı sırası gelenlerin önünde ise, Biontech isimli Alman menşeli aşı ile Sinovac isimli Çin menşeli aşı seçenekleri bulunmakta. İnsanların bu aşılardan hangisini olmak istedikleri hususu ise kendi tercihlerine bırakılmıştır.

İşte tam da bu noktada plasebo etkisini görüyoruz. Bazı insanlar, sırf "Almanlar disiplinli insanlardır ve onların aşısını da zaten Türkler buldu" diye Alman aşısını tercih etmeye başladılar. Hatta, "Alman arabaları çok sağlam oluyor, aşıları da iyidir" deyip Alman aşısını tercih edenleri bile gördüm. Öte yandan, "Çin malı" diye kafamıza yerleşen kalitesizlik olgusu, aşı tercihlerine de sirayet etmiş durumda.

Oysa ki uzmanların verdiği bilgilere göre, bütün aşıların gayesi ve etkisi üç aşağı beş yukarı aynı. Belki bazı yan etkileri sebebiyle tercihlerde değişiklik olabilir. Fakat, Alman arabaları daha sağlamdır ya da Çin malları kalitesizdir düşüncesiyle, belli bir marka aşıya yönelmek acaba ne kadar anlamlıdır?

Yapılması gereken şey, öyle ya da böyle, tercih edilen ve ulaşılabilen aşıyı ilk fırsatta vurulmaktır. Bugünlerde Çin aşısı konusunda sıkıntı var ve ilk doz aşılarını olacaklara Sinovac aşısı randevusu verilemiyor. Bu durumda, ""Ben Çin aşısını tercih ediyorum, Alman aşısını vurulmam" deyip aşı olmaktan kaçınmak hem kişisel hem de toplumsal bağlamda yanlıştır. Çünkü, görünen o ki, başımızdaki bu corona belasından ancak aşılama ve bağışıklık yoluyla kurtulabileceğiz. Bu nedenle, kendimiz için değilse bile, toplumsal sorumluluğumuz sebebiyle bir an önce aşılanmak en doğrusudur...

Esen Kalın... 



Yazarın Tüm Yazıları
BAZEN KANUN SUSAR İNSANLIK KONUŞUR...
ÖTEKİLEŞTİR(ME)...
KATAR SİZE NE YAPTI...
SEL GİDER KUMU KALIR ...
SENİ TUZ KADAR ÇOK SEVİYORUM...
KÖR DEĞİLLER, NİYETLERİ BOZUK...
FAZLA NORMALLEŞMEYİN, ÖLÜRSÜNÜZ...
DİKKAT! HER YAHUDİ SİYONİST DEĞİLDİR...
FİTNE, FÜCUR, DEDİKODU; YOK YOK ...
PLASEBO ETKİSİ...
PATATESTEN DOĞAN DOSTLUK...
MÖNTRÖYLE KANAL İSTANBUL'A VURMAK...
YAVRU VATAN KIBRIS...
BİD'ATLA ÂDETİ KARIŞTIRMAK...
ZAVALLI TETİKÇİLER...
CELLADINA AŞIK MİLLET...
NE ZAMAN İYİ BİR TOPLUM OLURUZ...
BAZI ŞEYLERDEN TASARRUF OLMAZ...
CEMRE DÜŞSÜN GÖNLÜMÜZE...
KAVANOZU KİM SALLADI...
BOĞAZİÇİ ÜNİVERSİTESİ GERÇEĞİ...
AYDIN'A KAR YAĞARSA...
CORONADAN DA BETER...
FUTBOLUN ADALETİ "VAR" MI?
BİR BOĞAZİÇİ HATIRASI...
SİYASET VE MEDYA ELİYLE KUTUPLAŞMA...
PANDEMİDE İNSANLIK TESTİ...
YEMİN OLSUN ZEYTİNE...
BOYAYI MI BEĞENMEDİN BOYACIYI MI...
YALVARIRIM BİRAZ NEFES...
SİZ BİZİ ASLA SEVEMEZSİNİZ...
ZAMANLA İMTİHAN...
PARA-TESTAN MÜSLÜMANLIK...
İT KOVAR GİBİ...
AHLAKSIZLIK VE CEHALET ÖLDÜRÜR...
HU DÖNÜŞÜ...
VERDİKÇE VERİYOR RABBİM...
MESELE AĞAÇ DEĞİL, VATAN...
HEM KEL, HEM FODUL BİR MİLLET...
HER SAKALLIYI HOCA SANMA...
DÜŞÜN ARTIK ATATÜRK'ÜN VE DİNDARLARIN YAKASINDAN...
BİZ BÜYÜDÜK VE KİRLENDİ DÜNYA...
KABAĞIN DA BİR SAHİBİ VAR...
RUHUNUZU DA FİTNESE SOKUN...
BÜYÜK RESMİ ISKALAMAYIN...
EGENİN YAZLIK SOKAK KAHVEHANELERİ...
ÇÖP KAMYONU İNSANLAR...
KENDİSİ HİMMETE MUHTAÇ DEDE...
AYASOFYA; BİR CAMİDEN FAZLASI...
PABUCU DAMA ATILASICALAR...
KADER MAHKUMLARI...
DİKKAT! FİLM İÇİNDE FİLM VAR...
UNVANIN SANA KALSIN, BANA İNSANLIĞIN LAZIM...
BİR MEYVEDEN ÖTESİ...
KIRIK CANLAR TEORİSİ...
MABEDİME NAMAHREM ELİ DEĞDİ...
EDEPSİZ YAPILAN İYİLİK, KÖTÜLÜKTÜR...
BİR KEREDEN ÇOK ŞEY OLUR...
BAZI ŞEYLERİN FİYATI OLMAZ...
OLANA DA OLMAYANA DA ŞÜKÜR...
KOBRA ETKİSİ...
VURUN ABALIYA...
KORONADAN KORUNALIM...
İNADINA GÜLÜMSE...
HEPİMİZ KORONAYAK OLDUK..
BU DA GEÇER YA HUU!...
VATAN BU KADAR UCUZ MU?
SURİYE'DE NE İŞİMİZ Mİ VAR?
VAKIF MALI ALLAH'IN MALIDIR...
İMDAAAT! BATIYORUZ...
HER MÜZİK GIDA DEĞİLDİR...
YOK, DEVE...
AKBABALAR...
SİLAHSIZ TERÖRİSTLER...
HIRSIZLIKTAN DA ÖTE...
ŞEYTANIN OYUNU..
ŞİDDETİN HER TÜRLÜSÜNE HAYIR...
NE GÜNLERE KALDIK EY GAZİ HÜNKAR...
ZAMAN TÜNELİ...
BAZEN DİKİZ AYNASINA BAKMAK GEREKİR..
BİR KÜLTÜR EKONOMİSİ ÖRNEĞİ OLARAK EGE İLLERİ TANITIM GÜNLERİ...
HAD BİLDİRME HADSİZLİĞİ...
ÇAKIRBEYLİ ORGANİK KÖY PAZARI...
HERŞEY ZIDDIYLA KAİMDİR...
BİR BOZKIR KASABASINDAN BAŞKENTE...
ASLA PES ETME...
EVDEKİ ÖTEKİ ODA...
KAHPE İÇERDEN OLUNCA...
MUTLULUĞUN ANAHTARI; KANAAT..
BİLMEK YETMEZ, SÖYLEMEK LAZIM...
BAŞKASI OLMA KENDİN OL...
KİRPİ OKU MESAFESİNDE SEVGİ...
EYLÜL'DE GEL...
ÖN YARGI YA DA YARGISIZ İNFAZ...
Yaz sıcağında kar keyfi...
Duyarsızlık mı, hoşgörü mü...
KURBANLA ALLAH'A YAKLAŞMAK...
PİZZACI MUSTİ...
MAKAMLAR MİHENK TAŞIDIR...
YERYÜZÜNDEKİ MELEKLER...
"KEŞKE"LERE TAKILMADAN "İYİ Kİ"LERLE YAŞAMAK...
Küllerinden doğan ülke; Polonya
SABIR OLGUNLAŞTIRIR, ŞÜKÜR TATLANDIRIR...
KELEBEK ETKİSİ; GÜL Kİ DÜNYA GÜLSÜN...
GENCER; YOK OLMAYA YÜZ TUTMUŞ BİR GELENEK...
HER GECEYİ KADİR BİL...
ORUCA FARKLI BİR BAKIŞ; OTOFAJİ...
HIRSIZ VAR !!!
YENİ BİR KURTLA KUZU HİKAYESİ: VENEZUELA...
ÖNCE KADINLAR VE ÇOCUKLAR...
BAZI ÖLÜMLER İTİBARLIDIR...
DİNİME KÜFREDEN BARİ MÜSLÜMAN OLSA...
SENİN OY KAÇA GİTTİ...
BİR BELEDİYEYE BAŞKAN OLMAK...
GÖNLÜM EGE'DE KALDI...
BİZE ÇOK AYIP ETTİLER(!)
SEÇİM AHLAKI, AHLAKIN SEÇİMİ...
MODERN YÖNETİMİN DEĞİŞEN KODLARI...
İNGİLİZCEYE NEDEN FRANSIZIZ...
EĞİTİME MUHTAÇ EĞİTİMCİLER...
ZEHİRLİ EKMEK...
HER YASAL HAK, HELAL DEĞİLDİR...
KUTSALLARI SÖMÜRMEK...
DEVLET BABADIR...
SEÇMEN NELERDEN ETKİLENİR...
TOPLUMUN SİNİR UÇLARINA DOKUNMAK...
ŞİMDİ YENİ ŞEYLER SÖYLEMEK LAZIM ...
HAD BİLMEK VE HAD BİLDİRMEK...
ÖNYARGI VE YARGISIZ İNFAZ...
SAATLER MİDİR ZAMANI BELİRLEYEN, YOKSA BİZ Mİ?
SARMAŞIK OLMA, KAVAK OL...
Merhamet edin ki merhamet bulasınız...
İnsanlara liderlik etmek istiyorsanız onlarla birlikte yürüyün...
ŞEYTAN İŞ BULAMAYINCA KÜLÜ KARIŞTIRIRMIŞ...
AHLAK CAN ÇEKİŞİYOR...
ANDIMIZ ÜZERİNE BİRKAÇ TAHLİL...
FARKEDİLMEK İÇİN DEĞİL, FARK YARATMAK İÇİN ÇALIŞIN...
PATLAMAYA HAZIR BOMBA: BALKANLAR...
GÖNÜL COĞRAFYAMIZIN İNSANLARI...
BOYLARI KÜÇÜK, KALPLERİ BÜYÜK İNSANLAR ÜLKESİ: VİETNAM... (Aydın Kırobalı - Perşembe)
FARKLI İNSANLAR VE FARKLI BİR KÜLTÜR: TAYLAND
ÖNCE ŞÜKÜR BİTTİ...
ÇİNE'NİN YOLLARI TAŞTAN...
BARDAĞI ARADA BİR YERE BIRAKIN...
AYAKLAR GİDER, YÜREK KALIR...
İÇİMİZDEKİ İRLANDALILAR...
HERKES BİRGÜN HESAP VERECEK...
EŞİTLİK Mİ, ADALET Mİ...
YENİ YÖNETİM SİSTEMİMİZİN BİRKAÇ TEMEL UNSURU...
SİYASETTE ÖNCELİK MESELESİ...
BAZEN SUSMAK DA VEBALDİR...
ŞİMDİ HESAP KİTAP ZAMANI...
GERÇEK KANDIRILANLAR...
ÖNCE DUYGULAR BİTTİ, SONRA BAYRAMLAR GİTTİ...
BEN PARTİ TUTMAM, PARTİ BENİ TUTAR...
(Bir Kısım Ülkücüler) DÜŞMANA YAKIN, DOSTA IRAK...
ORUÇ: KARNI AÇ, KALBİ TOK TUTMAK...
SİYASETTE KATAKULLİ..
SPORDAN ÖTE BİR ŞEY; FUTBOL...
BALKANLARDAKİ TÜRK İZLERİ...
ACİLEN ERKEN SEÇİM...
TUTARSIZLIKTA İSTİKRAR...
ARTIK, İPİN UCU BİZDE...
NE SÖMÜRDÜK, NE DE SÖMÜRÜLDÜK...
DÜŞMANIMIN DÜŞMANI DOSTUMDUR...
ÇANAKKALE GEÇİLMEZ...
SAVAŞIN DA BİR AHLAKI VAR...
GELECEĞİMİZE BETON DÖKTÜK...
HİÇBİRİMİZ MASUM DEĞİLİZ...
SERVET VE ŞÖHRET DÜŞKÜNLÜĞÜ...
HELVA YAPACAK USTA YOK...
FETÖ TEHLİKESİ GEÇTİ Mİ?
ZEYTİN DALI GEVREK OLUR...
Ege'de ve Egeli olmak...
İRAN OLAYLARI ÜZERİNE BİR TAHLİL...
TÜRKİYE NERE, SEVAKİN NERE...
PİDE KUYRUĞUNDA BEKLEYEN HRİSTİYAN...
BİR KRİPTO HİKAYESİ...
REAKSİYON MU, AKSİYON MU? (KUDÜS)
EMPATİ, SEMPATİ VE HOŞGÖRÜ...
Başkalarının gözünden Aydın...
O iyi insanlar, o güzel atlara binip çekip gittiler...