Aydın KIROBALI

GENCER; YOK OLMAYA YÜZ TUTMUŞ BİR GELENEK...

12 Haziran 2019, Çarşamba

     

Kültür, toplumların kendilerini ifade biçimleri ile diğer toplumlardan ayrılmalarında ve özgün bir kimlik kazanmalarında etkili olan değerler bütünüdür. Bu değerler bütününün içerisinde, gelenekler önemli bir yer işgal etmektedir.

Günümüz tüketim toplumlarında (neredeyse herşey), malesef çok hızlı bir süratle tüketililip yok edilmekte; maddi ve manevi değerlerimiz, sosyolojik ve teknolojik değişimlerin meydana getirdiği büyük bir erezyonun en acıklı kurbanları olmaktadırlar.

Bu erezyondan nasibini alan değerlerimizin başında ise, bizi biz yapan ve başka toplumlardan ayıran gelenek ve göreneklerimiz gelmektedir.

Ege Bölgesindeki bereketli topraklar üzerinde kurulu olan ilimiz Aydın, sahip olduğu tarihi ve kültürel değerleri ile ülkemizdeki önemli kültür merkezlerinden biri konumundadır. Festivalleri, deve güreşleri ve şenlikleri ile Aydın'da her yıl altmışın üzerinde etkinlik düzenlenmekte ve gerçekleştirilen bu etkinlikler, il turizmine önemli katkılar sağlamaktadır.

Yok olmaya yüz tutmuş olmasına rağmen, bazı yörelerde hala yaşatılmaya çalışılan geleneklerden biri de, yaklaşık iki yüz yıllık bir geçmişe sahip olan "Gencer"dir.

Geçtiğimiz Ramazan Bayramında bayramın ikinci günü, bir arkadaşımın daveti üzerine, uzun zamandır adını duyduğum halde bir türlü gidip görme fırsatı bulamadığım, Çine'ye bağlı Akçaova'daki Gencer şenliğine ailemle gitme fırsatı buldum. Bizi misafir eden eve henüz vardığımızda, temizlendikten sonra yaklaşık iki saat önce tandır kuyusuna konulan oğlağın kuyudan çıkarılmakta olduğunu gördük. İçi köz dolu kuyuda pişirilen oğlak, nar gibi kızarmış ve mis gibi kokusu çoktan etrafa yayılmaya başlamıştı. Tandır çıkartıldıktan sonra ise, oğlaktan damlayan yağlarla pişen toprak çömleklerdeki pilavlar çıkartıldı. Daha çocuk yaşlarımdayken, rahmetli dedemin yaptığı tandırlardan hatırladığım ve Akçaovalıların adını "Bıyran" dedikleri bu pilavın tadını, başka hiçbir pilavda bulamayacağınıza dair her bahse girerim.

Evinde misafir olduğumuz arkadaşımın verdiği bilgilere göre, Gencer günü sadece Akçaova merkezdeki evlerde 2000 civarında oğlak tandır edilirmiş. Zengin fakir demeden, neredeyse her evde hazırlanan bu tandırlar, ev halkı ve gelen misafirlerle beraber afiyetle yenilirmiş.

Yemekler yenildikten sonra, Akçaova merkezde kurulan panayıra benzer bir pazar yerine gittik. Her türden satıcının tezgah açtığı bu pazar yerine civar köylerden gelenler, hem alışverişlerini yapıyor, hem de birbirleriyle buluşup bayramlaşıyorlardı. Pazarın ziyaretçilerinin büyük çoğunluğunun ise, genç kız ve erkeklerden meydana geldiğini de belirtmekte fayda var.

Her ne kadar işimiz nedeniyle biz kalamasak ta, akşam saatlerinde halka yönelik bir açık hava konserinin de şenlik kapsamında icra edileceği bilgisini almıştık.

Gelin şimdi, Gencer geleneği ile ilgili olarak derlediğim bazı bilgilere hep birlikte göz atalım;

Gencer kelimesi, Türkiye Türkçesi ağızları sözlüğünde, kelime anlamı olarak, şöyle tanımlanmaktadır;

1- Dini bayramlarda ve belli günlerde yapılan eğlence,

2- Panayır.

Bazı rivayetlere göre ise, gençlerin tanışıp birbirlerini beğendiği bir etkinlik olan Gencer, ismini genç ve er kelimelerinin birleşiminden almaktadır.

Yaklaşık iki yüz yıllık bir geçmişe sahip çok eski bir gelenek olan Gencer, somut olmayan kültürel mirasın güzel bir örneğini teşkil etmektedir.

Esasen sadece Aydına mahsus olmayıp, komşu il, ilçe ve bazı beldelerin de eğlence, tanışma ve alışveriş etkinliği olan bu gelenek, dini bayramların ikinci günü gerçekleştirilmektedir.

Aydına bağlı Yenipazar, Çine (Akçaova), Bozdoğan, Nazilli (Merkez ilçe ve Pirlibey) bu geleneğin halen yaşatıldığı yerlerin başlıcalarıdır.

Köken olarak Gencer, hiçbir sosyal etkinliği olmayan ve çarşıya çıkamayan genç kızların, genellikle dini bayramların ikinci günü kurulan pazar yerine gelerek gezmeleri, kendilerini göstermeleri ve alış veriş etmeleri için, düzenlenmiş bir etkinliktir.

Bir başka rivayete göre ise, bir yörük geleneği olan Gencer, yörüklerin bayram sonrası bir araya gelme günü olarak kutlanır.

Gencer'de kurulan panayır havasındaki pazarlar, çocukların bayram harçlıklarıyla oyuncaklar alıp doyasıya eğlendikleri, genç kız ve erkeklerin evlilik amaçlı tanışma ortamı buldukları, Gencer’e özgü yiyeceklerin yenildiği ve yöre halkının bir araya gelerek bayramlaştığı mekanlar olmaktadır.

Gencer günü en güzel kıyafetlerini giyen ve süslenen genç kızlar, utangaç ve ürkek bir şekilde birbirlerinin kollarına girerek, pazar yerinde dolaşırlar. Pazarda gezen bu genç kızlarla, yine pazarda dolaşan genç ve bekar erkekler göz göze gelip birbirlerini beğenirlerse aileler görücü gönderilir ve kız ailesinden istenir. Böylece, Gencer sayesinde mutlu bir yuvanın temeli atılmış olur.

Üzülerek belirtmeliyim ki, teknolojinin gelişip internetin yaygınlaşmasıyla, Aydın ve havalisindeki birçok yerleşim merkezinde yüzyıllardır gerçekleştirilen bu Anadolu kültürü, malesef günümüzde artık yok olmak üzeredir.

Bilinmesi gerekir ki, kültürümüzün yaşatılması, geleceğimizin de yaşatılması manasına gelir.

Bu nedenle, kültürümüze ve geleneklerimize sahip çıkarak gelecek nesillerimize miras bırakmak, hepimizin boynuna borçtur.

Esen Kalın...



Yazarın Tüm Yazıları
İNADINA GÜLÜMSE...
HEPİMİZ KORONAYAK OLDUK..
BU DA GEÇER YA HUU!...
VATAN BU KADAR UCUZ MU?
SURİYE'DE NE İŞİMİZ Mİ VAR?
VAKIF MALI ALLAH'IN MALIDIR...
İMDAAAT! BATIYORUZ...
HER MÜZİK GIDA DEĞİLDİR...
YOK, DEVE...
AKBABALAR...
SİLAHSIZ TERÖRİSTLER...
HIRSIZLIKTAN DA ÖTE...
ŞEYTANIN OYUNU..
ŞİDDETİN HER TÜRLÜSÜNE HAYIR...
NE GÜNLERE KALDIK EY GAZİ HÜNKAR...
ZAMAN TÜNELİ...
BAZEN DİKİZ AYNASINA BAKMAK GEREKİR..
BİR KÜLTÜR EKONOMİSİ ÖRNEĞİ OLARAK EGE İLLERİ TANITIM GÜNLERİ...
HAD BİLDİRME HADSİZLİĞİ...
ÇAKIRBEYLİ ORGANİK KÖY PAZARI...
HERŞEY ZIDDIYLA KAİMDİR...
BİR BOZKIR KASABASINDAN BAŞKENTE...
ASLA PES ETME...
EVDEKİ ÖTEKİ ODA...
KAHPE İÇERDEN OLUNCA...
MUTLULUĞUN ANAHTARI; KANAAT..
BİLMEK YETMEZ, SÖYLEMEK LAZIM...
BAŞKASI OLMA KENDİN OL...
KİRPİ OKU MESAFESİNDE SEVGİ...
EYLÜL'DE GEL...
ÖN YARGI YA DA YARGISIZ İNFAZ...
Yaz sıcağında kar keyfi...
Duyarsızlık mı, hoşgörü mü...
KURBANLA ALLAH'A YAKLAŞMAK...
PİZZACI MUSTİ...
MAKAMLAR MİHENK TAŞIDIR...
YERYÜZÜNDEKİ MELEKLER...
"KEŞKE"LERE TAKILMADAN "İYİ Kİ"LERLE YAŞAMAK...
Küllerinden doğan ülke; Polonya
SABIR OLGUNLAŞTIRIR, ŞÜKÜR TATLANDIRIR...
KELEBEK ETKİSİ; GÜL Kİ DÜNYA GÜLSÜN...
GENCER; YOK OLMAYA YÜZ TUTMUŞ BİR GELENEK...
HER GECEYİ KADİR BİL...
ORUCA FARKLI BİR BAKIŞ; OTOFAJİ...
HIRSIZ VAR !!!
YENİ BİR KURTLA KUZU HİKAYESİ: VENEZUELA...
ÖNCE KADINLAR VE ÇOCUKLAR...
BAZI ÖLÜMLER İTİBARLIDIR...
DİNİME KÜFREDEN BARİ MÜSLÜMAN OLSA...
SENİN OY KAÇA GİTTİ...
BİR BELEDİYEYE BAŞKAN OLMAK...
GÖNLÜM EGE'DE KALDI...
BİZE ÇOK AYIP ETTİLER(!)
SEÇİM AHLAKI, AHLAKIN SEÇİMİ...
MODERN YÖNETİMİN DEĞİŞEN KODLARI...
İNGİLİZCEYE NEDEN FRANSIZIZ...
EĞİTİME MUHTAÇ EĞİTİMCİLER...
ZEHİRLİ EKMEK...
HER YASAL HAK, HELAL DEĞİLDİR...
KUTSALLARI SÖMÜRMEK...
DEVLET BABADIR...
SEÇMEN NELERDEN ETKİLENİR...
TOPLUMUN SİNİR UÇLARINA DOKUNMAK...
ŞİMDİ YENİ ŞEYLER SÖYLEMEK LAZIM ...
HAD BİLMEK VE HAD BİLDİRMEK...
ÖNYARGI VE YARGISIZ İNFAZ...
SAATLER MİDİR ZAMANI BELİRLEYEN, YOKSA BİZ Mİ?
SARMAŞIK OLMA, KAVAK OL...
Merhamet edin ki merhamet bulasınız...
İnsanlara liderlik etmek istiyorsanız onlarla birlikte yürüyün...
ŞEYTAN İŞ BULAMAYINCA KÜLÜ KARIŞTIRIRMIŞ...
AHLAK CAN ÇEKİŞİYOR...
ANDIMIZ ÜZERİNE BİRKAÇ TAHLİL...
FARKEDİLMEK İÇİN DEĞİL, FARK YARATMAK İÇİN ÇALIŞIN...
PATLAMAYA HAZIR BOMBA: BALKANLAR...
GÖNÜL COĞRAFYAMIZIN İNSANLARI...
BOYLARI KÜÇÜK, KALPLERİ BÜYÜK İNSANLAR ÜLKESİ: VİETNAM... (Aydın Kırobalı - Perşembe)
FARKLI İNSANLAR VE FARKLI BİR KÜLTÜR: TAYLAND
ÖNCE ŞÜKÜR BİTTİ...
ÇİNE'NİN YOLLARI TAŞTAN...
BARDAĞI ARADA BİR YERE BIRAKIN...
AYAKLAR GİDER, YÜREK KALIR...
İÇİMİZDEKİ İRLANDALILAR...
HERKES BİRGÜN HESAP VERECEK...
EŞİTLİK Mİ, ADALET Mİ...
YENİ YÖNETİM SİSTEMİMİZİN BİRKAÇ TEMEL UNSURU...
SİYASETTE ÖNCELİK MESELESİ...
BAZEN SUSMAK DA VEBALDİR...
ŞİMDİ HESAP KİTAP ZAMANI...
GERÇEK KANDIRILANLAR...
ÖNCE DUYGULAR BİTTİ, SONRA BAYRAMLAR GİTTİ...
BEN PARTİ TUTMAM, PARTİ BENİ TUTAR...
(Bir Kısım Ülkücüler) DÜŞMANA YAKIN, DOSTA IRAK...
ORUÇ: KARNI AÇ, KALBİ TOK TUTMAK...
SİYASETTE KATAKULLİ..
SPORDAN ÖTE BİR ŞEY; FUTBOL...
BALKANLARDAKİ TÜRK İZLERİ...
ACİLEN ERKEN SEÇİM...
TUTARSIZLIKTA İSTİKRAR...
ARTIK, İPİN UCU BİZDE...
NE SÖMÜRDÜK, NE DE SÖMÜRÜLDÜK...
DÜŞMANIMIN DÜŞMANI DOSTUMDUR...
ÇANAKKALE GEÇİLMEZ...
SAVAŞIN DA BİR AHLAKI VAR...
GELECEĞİMİZE BETON DÖKTÜK...
HİÇBİRİMİZ MASUM DEĞİLİZ...
SERVET VE ŞÖHRET DÜŞKÜNLÜĞÜ...
HELVA YAPACAK USTA YOK...
FETÖ TEHLİKESİ GEÇTİ Mİ?
ZEYTİN DALI GEVREK OLUR...
Ege'de ve Egeli olmak...
İRAN OLAYLARI ÜZERİNE BİR TAHLİL...
TÜRKİYE NERE, SEVAKİN NERE...
PİDE KUYRUĞUNDA BEKLEYEN HRİSTİYAN...
BİR KRİPTO HİKAYESİ...
REAKSİYON MU, AKSİYON MU? (KUDÜS)
EMPATİ, SEMPATİ VE HOŞGÖRÜ...
Başkalarının gözünden Aydın...
O iyi insanlar, o güzel atlara binip çekip gittiler...