Aydın KIROBALI

Ege'de ve Egeli olmak...

18 Ocak 2018, Perşembe

     

Kıymetli Okurlarım,

 

Ülkemiz, sahip olduğu değerler bakımından dünyadaki ender ülkelerden biridir. Aynı anda dört mevsimin yaşanabildiği, doğal kaynaklar bakımından zengin, tarih boyunca yüzlerce medeniyete beşik olmuş bu topraklar, iklim, kültür, topografik yapı gibi özellikler bakımından farklılıklar gösteren yedi bölgeye ayrılmıştır. Bunun daha da ötesinde, her ilin kendine has özellikleri bulunmaktadır. Bölgesel özellikler ise karakteristiktir. Yani her bölge, kendisine mahsus bazı özelliklerle diğer bölgelerden ayrışmaktadır.

 

Ülkemizin yedi bölgesinden biri olan Ege Bölgesi ise, sahip olduğu özellikler bakımından, bırakın Türkiye'yi, dünyada bile nadir bölgelerden biridir. Büyük bölümünde ılıman Akdeniz ikliminin hakim olduğu Ege Bölgesi, bereketli toprakları, denizleri, yiğit insanları ve zengin kültürü ile adeta bir yeryüzü cennetidir. Bu nedenle de, tarih boyunca birçok medeniyete ev sahipliği yapmıştır.

 

Buraya kadar verdiğim genel bilgilerden sonra, biraz da özele girelim. Mesela, şu sorunun cevabını arayarak Egeyi ve Egeliyi anlatmaya çalışalım;

 

Yaşadığımız ya da büyüdüğümüz Egeyi bir yabancıya anlatır gibi anlatalım desek, nasıl anlatırız acaba?

 

Bu haftaki yazım bu sorunun cevaplarından oluşacak.

 

Daha önceden tanımadığınız bir eve bir arkadaşınızla yemeğe gitmişseniz ve sofrada ağırlıklı olarak ot yemekleri varsa, çok büyük bir ihtimalle bir egelinin evindesiniz demektir. Başka bölgelerde yaşayanlar, bir egelinin hemen hemen hergün sofrasında olan otların adını bile çoğu kez duymamış olabilirler. Egede kırmızı et çok girmez yemeklere, ama birçok ilin ve ilçenin eşsiz tatlara sahip meşhur köfteleri ve pideleri vardır. Çine Köftesi, Ödemiş Köftesi, İzmir Köftesi, Bozdoğan Pidesi, Nazilli Pidesi gibi mesela. Zeytinyağına ekmek banıp yemek, en güzel lezzetlerden biridir egede.

 

Yemekten söz açılmışken, keşkekten baksetmeden olmaz. Özellikle köy düğünlerinin baş yemeğidir keşkek. Özel ustaları vardır. Oğlak ya da kuzunun buğdayla bütünleşmesiyle ortaya çıkan bu lezzet, özellikle  sıcakken yenildiğinde tadına doyum olmaz.

 

Güleryüzlü ve sıcakkanlıdır ege insanı. Anında neşenizi yerine getirip içinizi ısıtırlar. Saatlerce konuşsalar keyifle dinleyebileceğiniz bir şiveleri vardır. "Bene bak gız",  "Degidi anam de", "Hunu bak gari bizim olan", "Len du biyo", "İlana saması yapdım", "Enkini elinde dutup duma, go baken hureye", "Amat abe, beni bi köftü yap" diye konuşan birisini başka bir bölgede duyamazsınız. Şive konusunda tutucudurlar, başka bir bölgede yaşasalar bile  kolay kolay değiştiremezler şivelerini.

 

Üniversite yıllarımda farklı illerden gelen arkadaşlarla bir evde kalıyordum. İlk yıllarda şivem çok gariplerine gitmiş ve çok gülmüşlerdi konuşmalarıma. Zamanla değişir şivem derken, dört yılın sonunda arkadaşlarım benim gibi konuşmaya başlamışlardı. Ben değişmemiştim, ama onları kendime benzetmiştim. Bu benim hayatımdaki en ilginç anılardan biriydi.

 

Erkek veya kadın farketmez, efe ruhludur ege insanı. Düğünlerinde mutlaka zeybek oynanır. Bir egeli, harmandalı müziği duyduğunda ya da zeybek oynayan birini gördüğünde, gözüne far tutulmuş tavşan gibi kalıverir oracıkta. İster istemez eşlik eder müziğe ve oyuna.

 

Dağlarından yağ, ovalarından bal akan egede, incire yemiş, çekirdeğe çiğdem, simite gevrek derler.

 

Misafirperverdir bizim oraların insanı. Yabancıyı çok severler. Evlerinin yanında mola vermiş bir aileyi, evlerine davet edip ikramda bulunmadan rahat edemeyen insanlardır egeliler.

 

Eğer baharda bir ege kasabasında ya da şehrinde geziyorsanız, sokaklarındaki çiçek kokularını hemen farkedersiniz. Neredeyse her evin penceresinden, çiçek saksıları içerisinde, rengarenk çiçekler fışkırır. Evlerinin önünde mutlaka meyve ağaçları dikilidir ve yoldan gelip geçenler bu meyvelerden rahatlıkla yiyebilir.

Keyfine düşkündür ege insanı, sıkıntılara takılıp kalmazlar. En sıkıntılı anlarında bile eğlenmeyi ihmal etmezler. Bir akrabamın, bir yaz boyunca bütün ailesiyle çalışıp kazandığı tütün parasını bir gecede eğlencede yiyip bitirdiğini duymuştum. Neden böyle yaptığını sorduklarında da, "Hep çalışcez mi, biz de eğlencez arada" diye cevap vermiş.

 

Egeden bahsedince deve güreşlerinden bahsetmemek olmaz. Yüzyıllardan beri süre gelen bir kültürdür egede deve güreşleri. Egenin her yerinde yetişen develer, aylarca beslenip güreşlere hazırlandıktan sonra, kış aylarının başında başlayan güreş sezonunda boy gösterirler. Meraklısı çoktur bu güreşlerin. Özel ritüelleri vardır. Kadın erkek farketmeden binlerce kişiyi arenalara çeker develer.

 

Aslında ege ile ilgili daha anlatacak daha çok şey var, ama bu köşeden ancak bu kadar.

 

Sözlerimi bitirmeden önce, ünlü tarihçi Heredot'un Aydın için söylediği bir sözü Ege için söylemek istiyorum;

 

"Gökyüzünün altındaki en güzel yeryüzü"

 

Esen kalın değerli okurlarım...



Yazarın Tüm Yazıları
BİZ BÜYÜDÜK VE KİRLENDİ DÜNYA...
KABAĞIN DA BİR SAHİBİ VAR...
RUHUNUZU DA FİTNESE SOKUN...
BÜYÜK RESMİ ISKALAMAYIN...
EGENİN YAZLIK SOKAK KAHVEHANELERİ...
ÇÖP KAMYONU İNSANLAR...
KENDİSİ HİMMETE MUHTAÇ DEDE...
AYASOFYA; BİR CAMİDEN FAZLASI...
PABUCU DAMA ATILASICALAR...
KADER MAHKUMLARI...
DİKKAT! FİLM İÇİNDE FİLM VAR...
UNVANIN SANA KALSIN, BANA İNSANLIĞIN LAZIM...
BİR MEYVEDEN ÖTESİ...
KIRIK CANLAR TEORİSİ...
MABEDİME NAMAHREM ELİ DEĞDİ...
EDEPSİZ YAPILAN İYİLİK, KÖTÜLÜKTÜR...
BİR KEREDEN ÇOK ŞEY OLUR...
BAZI ŞEYLERİN FİYATI OLMAZ...
OLANA DA OLMAYANA DA ŞÜKÜR...
KOBRA ETKİSİ...
VURUN ABALIYA...
KORONADAN KORUNALIM...
İNADINA GÜLÜMSE...
HEPİMİZ KORONAYAK OLDUK..
BU DA GEÇER YA HUU!...
VATAN BU KADAR UCUZ MU?
SURİYE'DE NE İŞİMİZ Mİ VAR?
VAKIF MALI ALLAH'IN MALIDIR...
İMDAAAT! BATIYORUZ...
HER MÜZİK GIDA DEĞİLDİR...
YOK, DEVE...
AKBABALAR...
SİLAHSIZ TERÖRİSTLER...
HIRSIZLIKTAN DA ÖTE...
ŞEYTANIN OYUNU..
ŞİDDETİN HER TÜRLÜSÜNE HAYIR...
NE GÜNLERE KALDIK EY GAZİ HÜNKAR...
ZAMAN TÜNELİ...
BAZEN DİKİZ AYNASINA BAKMAK GEREKİR..
BİR KÜLTÜR EKONOMİSİ ÖRNEĞİ OLARAK EGE İLLERİ TANITIM GÜNLERİ...
HAD BİLDİRME HADSİZLİĞİ...
ÇAKIRBEYLİ ORGANİK KÖY PAZARI...
HERŞEY ZIDDIYLA KAİMDİR...
BİR BOZKIR KASABASINDAN BAŞKENTE...
ASLA PES ETME...
EVDEKİ ÖTEKİ ODA...
KAHPE İÇERDEN OLUNCA...
MUTLULUĞUN ANAHTARI; KANAAT..
BİLMEK YETMEZ, SÖYLEMEK LAZIM...
BAŞKASI OLMA KENDİN OL...
KİRPİ OKU MESAFESİNDE SEVGİ...
EYLÜL'DE GEL...
ÖN YARGI YA DA YARGISIZ İNFAZ...
Yaz sıcağında kar keyfi...
Duyarsızlık mı, hoşgörü mü...
KURBANLA ALLAH'A YAKLAŞMAK...
PİZZACI MUSTİ...
MAKAMLAR MİHENK TAŞIDIR...
YERYÜZÜNDEKİ MELEKLER...
"KEŞKE"LERE TAKILMADAN "İYİ Kİ"LERLE YAŞAMAK...
Küllerinden doğan ülke; Polonya
SABIR OLGUNLAŞTIRIR, ŞÜKÜR TATLANDIRIR...
KELEBEK ETKİSİ; GÜL Kİ DÜNYA GÜLSÜN...
GENCER; YOK OLMAYA YÜZ TUTMUŞ BİR GELENEK...
HER GECEYİ KADİR BİL...
ORUCA FARKLI BİR BAKIŞ; OTOFAJİ...
HIRSIZ VAR !!!
YENİ BİR KURTLA KUZU HİKAYESİ: VENEZUELA...
ÖNCE KADINLAR VE ÇOCUKLAR...
BAZI ÖLÜMLER İTİBARLIDIR...
DİNİME KÜFREDEN BARİ MÜSLÜMAN OLSA...
SENİN OY KAÇA GİTTİ...
BİR BELEDİYEYE BAŞKAN OLMAK...
GÖNLÜM EGE'DE KALDI...
BİZE ÇOK AYIP ETTİLER(!)
SEÇİM AHLAKI, AHLAKIN SEÇİMİ...
MODERN YÖNETİMİN DEĞİŞEN KODLARI...
İNGİLİZCEYE NEDEN FRANSIZIZ...
EĞİTİME MUHTAÇ EĞİTİMCİLER...
ZEHİRLİ EKMEK...
HER YASAL HAK, HELAL DEĞİLDİR...
KUTSALLARI SÖMÜRMEK...
DEVLET BABADIR...
SEÇMEN NELERDEN ETKİLENİR...
TOPLUMUN SİNİR UÇLARINA DOKUNMAK...
ŞİMDİ YENİ ŞEYLER SÖYLEMEK LAZIM ...
HAD BİLMEK VE HAD BİLDİRMEK...
ÖNYARGI VE YARGISIZ İNFAZ...
SAATLER MİDİR ZAMANI BELİRLEYEN, YOKSA BİZ Mİ?
SARMAŞIK OLMA, KAVAK OL...
Merhamet edin ki merhamet bulasınız...
İnsanlara liderlik etmek istiyorsanız onlarla birlikte yürüyün...
ŞEYTAN İŞ BULAMAYINCA KÜLÜ KARIŞTIRIRMIŞ...
AHLAK CAN ÇEKİŞİYOR...
ANDIMIZ ÜZERİNE BİRKAÇ TAHLİL...
FARKEDİLMEK İÇİN DEĞİL, FARK YARATMAK İÇİN ÇALIŞIN...
PATLAMAYA HAZIR BOMBA: BALKANLAR...
GÖNÜL COĞRAFYAMIZIN İNSANLARI...
BOYLARI KÜÇÜK, KALPLERİ BÜYÜK İNSANLAR ÜLKESİ: VİETNAM... (Aydın Kırobalı - Perşembe)
FARKLI İNSANLAR VE FARKLI BİR KÜLTÜR: TAYLAND
ÖNCE ŞÜKÜR BİTTİ...
ÇİNE'NİN YOLLARI TAŞTAN...
BARDAĞI ARADA BİR YERE BIRAKIN...
AYAKLAR GİDER, YÜREK KALIR...
İÇİMİZDEKİ İRLANDALILAR...
HERKES BİRGÜN HESAP VERECEK...
EŞİTLİK Mİ, ADALET Mİ...
YENİ YÖNETİM SİSTEMİMİZİN BİRKAÇ TEMEL UNSURU...
SİYASETTE ÖNCELİK MESELESİ...
BAZEN SUSMAK DA VEBALDİR...
ŞİMDİ HESAP KİTAP ZAMANI...
GERÇEK KANDIRILANLAR...
ÖNCE DUYGULAR BİTTİ, SONRA BAYRAMLAR GİTTİ...
BEN PARTİ TUTMAM, PARTİ BENİ TUTAR...
(Bir Kısım Ülkücüler) DÜŞMANA YAKIN, DOSTA IRAK...
ORUÇ: KARNI AÇ, KALBİ TOK TUTMAK...
SİYASETTE KATAKULLİ..
SPORDAN ÖTE BİR ŞEY; FUTBOL...
BALKANLARDAKİ TÜRK İZLERİ...
ACİLEN ERKEN SEÇİM...
TUTARSIZLIKTA İSTİKRAR...
ARTIK, İPİN UCU BİZDE...
NE SÖMÜRDÜK, NE DE SÖMÜRÜLDÜK...
DÜŞMANIMIN DÜŞMANI DOSTUMDUR...
ÇANAKKALE GEÇİLMEZ...
SAVAŞIN DA BİR AHLAKI VAR...
GELECEĞİMİZE BETON DÖKTÜK...
HİÇBİRİMİZ MASUM DEĞİLİZ...
SERVET VE ŞÖHRET DÜŞKÜNLÜĞÜ...
HELVA YAPACAK USTA YOK...
FETÖ TEHLİKESİ GEÇTİ Mİ?
ZEYTİN DALI GEVREK OLUR...
Ege'de ve Egeli olmak...
İRAN OLAYLARI ÜZERİNE BİR TAHLİL...
TÜRKİYE NERE, SEVAKİN NERE...
PİDE KUYRUĞUNDA BEKLEYEN HRİSTİYAN...
BİR KRİPTO HİKAYESİ...
REAKSİYON MU, AKSİYON MU? (KUDÜS)
EMPATİ, SEMPATİ VE HOŞGÖRÜ...
Başkalarının gözünden Aydın...
O iyi insanlar, o güzel atlara binip çekip gittiler...