Aydın KIROBALI

YOK, DEVE...

6 Şubat 2020, Perşembe

     

Develer sevimli, sabırlı, kudret timsali ve aynı zamanda kinci hayvanlardır.

Çocukluğumda, Muğla tarafından gelip Aydın'a doğru, ya da bunun tersi yönde Çine'den geçen deve kervanlarına şahit olurduk. Onlarca deveden oluşan kervanlarda, adeta koca bir sülalenin eşyaları taşınırdı. Develerin sırtlarına vurulmuş yüklerde neler yoktu ki; koca koca kazanlar, yataklar, insanlar ve hayvanlar için yiyecekler, çadır malzemeleri ve hatta bir kıl heybenin içerisine oturtulmuş oğlaklar...

Çocukluk heyecanıyla bu kervanları ilgi ve merakla izler ve ardlarından bakakalırdık. Bu kervanlarda en ilgimi çeken şey de, onlarca devenin önünde bir eşeğin gitmesiydi ki, bu durumun sebebini hep merak ederdim. Sonradan öğrendiğime göre, bazı develer önlerinde bir eşek yürümeyince aksilik yapar, gitmezlermiş. Hatta bu konuda şöyle bir söz söylendiğini de duymuştum;

"Deve de büyüktür ama, beşini bir eşek yeder"

Genel bir bilgi olsun diye bu sözün anlamını vermem gerekirse, sözden kasıt şudur:

Dış görünüm bakımından büyük olmak her zaman akıl bakımından da büyük olmak anlamına gelmez. Küçük ama akıllı insanlar, görünüş bakımından büyük olan pek çok kişiyi yönetecek, peşinden sürükleyecek güçtedirler.

Yine çocukluk yıllarımdan develerle ilgili aklımda kalan bir başka güzellik ise, Çine'de hemen hemen her yıl yapılan deve güreşleri için değişik il ve ilçelerden gelen develerin oluşturduğu şenlik havasıdır.

Neredeyse her sene geleneksel olarak gerçekleştirilen deve güreşlerinin birkaç gün öncesinden değişik yerlerden ilçemize gelen develer, güreşlerden bir gün öncesinde süslenip şehrin ana caddelerinde davul ve zurna eşliğinde tur attırılır, yani adeta görücüye çıkartılırlardı. Bizler de develerin peşine takılır, onlarla beraber sokak sokak gezerdik.

Bilgilerime göre, gündüz yapılan turun ardından, akşam olunca tülü sahipleri tanışmak ve eğlenmek maksadıyla düzenlenen “halı gecesinde” bir araya gelirler. Bu gecede yenilip içilir, türküler söylenir ve oyunlar oynanır. Gecenin sonunda ise geceye adını veren halı açık artırmayla satılır.

Şimdi gelelim, Ege Bölgesinin tamamında, Akdeniz ve Marmara Bölgesinin de bir kısmında, her sene geleneksel olarak gerçekleştirilen deve güreşleri ile ilgili bazı temel bilgiler vermeye;

Yazılı olmayan geleneksel kültürün önemli bir örneğini teşkil eden deve güreşlerinin, en az iki asırlık bir geçmişe sahip olduğu kabul edilmektedir. Bir görüşe göre, Anadolu’daki deve güreşleri ilk kez 19. yüzyılda Aydın’ın Germencik ilçesine bağlı Hıdırbeyli köyünde gerçekleştirilmiştir. Bir diğer kaynakta ise, 18. yüzyılın sonlarında ve padişah 2. Mahmut döneminde, İzmirin Tire ilçesi civarında deve güreşlerinin yapılmakta olduğu belirtiliyor.

Yerleşim birimlerinin çevresi açık geniş meydanlarında düzenlenen deve güreşleri, develerin kızışmaya başladıkları Kasım ayı ortalarında başlayıp, Mart ayının son haftasına kadar değişik il ve ilçelerde devam eder. Bunlardan bir kısmı uluslararası etkinlik hüviyetine de sahiptir.

Her deve, güreş devesi değildir. Öncelikle bilinmesi gereken şey, güreşlerin “tülü” adı verilen özel seçilmiş erkek develer arasında gerçekleştirildiğidir. Tülüler ise, “yoz” denilen tek hörgüçlü dişi develer ile “buhur” adı verilen çift hörgüçlü erkek develerin çiftleşmesinden meydana gelirler.

Ancak, bir tülünün güreş devesi olabilmesi için, aynen yarışçı atlarda olduğu gibi, dişinden yaşına kadar pek çok başka kritere de sahip olması gerekmektedir. Mesela, güreşçi tülülerin güreşçi develerin kanından olmasına özen gösterilmektedir.

Güreşçi develer, “savran” adı verilen eğitimli bakıcılar tarafından güreşe hazırlanırlar.

Bütün güreş develerinin, sahipleri tarafından verilen bir ismi olur ve bu isim develerin sırtlarına takılan ve adına havut denilen semerlerin arkasına süslü bir bez üzerine yazılır. İsmin altında ise “maşallah” yazısı yer alır.

Güreşler, “ayak”, “orta”, “başaltı” ve “baş” olarak tanımlanan dört farklı boy ve kilo kategorisine göre yapılır. Güreş develer, tıpkı diğer güreşlerde olduğu gibi, “pehlivan” olarak adlandırılırlar.

Güreşlerde bir devenin güreşten galip ayrılabilmesi için, ya rakibini kaçırtması, ya çaresizce bağırtması ya da yere yıkması gerekir.

Güreşlerde anons görevi “cazgır” adı verilen kişiler tarafından yerine getirilir. Cazgırlar, deve güreşi deyince tartışmasız akla gelen ilk figürlerden birisidir.

Onlar doğaçlama manilerin yanında, Dadaloğlu, Karacaoğlan gibi ünlü halk ozanlarının şiirlerini de seslendirerek, güreş meydanındaki kalabalığı coştururlar ve böylece güreşleri daha da keyifli hale getirirler.

Deve güreşleri, insanların şenlik havasında vakit geçirdikleri eğlenceli bir faaliyettir. Güreşin yapılacağı alanda mangallar kurulur, yiyecekler hazırlanır. Seyyar satıcılar da güreş alanında gün boyu satış yaparlar.

Güreş başlamadan önce zeybek oynanır ve arkasından güreşin başlayacağını bildiren anons yapılır. Cazgırlar tarafından develerin adları tek tek okunur, bir yandan da deve sahipleri ve savranlar develeri güreş alanına getirip bir tur attırarak izleyicilere gösterirler. Bütün bu ritüellerin ardından da güreş başlar.

Develer güreşme sitillerine göre tanımlanırlar. Sağdan güreşen develere sağcı, soldan güreşen develere solcu, rakibinin ayağına çelme atanlara çengelci, rakibini yıkmak ve kaçırmak için yanına gelerek ittiren develere tekçi, rakiplerinin başını göğsünün altına alıp çöken develere bağcı adı verilir.

Sevgili okurlarım, develere ve deve güreşlerine ait bunca teferruatlı seremoniyi duyunca, insanın aklına ister istemez "Yok deve" diyesi geliyor değil mi?

Esen Kalın... 



Yazarın Tüm Yazıları
KORONADAN KORUNALIM...
İNADINA GÜLÜMSE...
HEPİMİZ KORONAYAK OLDUK..
BU DA GEÇER YA HUU!...
VATAN BU KADAR UCUZ MU?
SURİYE'DE NE İŞİMİZ Mİ VAR?
VAKIF MALI ALLAH'IN MALIDIR...
İMDAAAT! BATIYORUZ...
HER MÜZİK GIDA DEĞİLDİR...
YOK, DEVE...
AKBABALAR...
SİLAHSIZ TERÖRİSTLER...
HIRSIZLIKTAN DA ÖTE...
ŞEYTANIN OYUNU..
ŞİDDETİN HER TÜRLÜSÜNE HAYIR...
NE GÜNLERE KALDIK EY GAZİ HÜNKAR...
ZAMAN TÜNELİ...
BAZEN DİKİZ AYNASINA BAKMAK GEREKİR..
BİR KÜLTÜR EKONOMİSİ ÖRNEĞİ OLARAK EGE İLLERİ TANITIM GÜNLERİ...
HAD BİLDİRME HADSİZLİĞİ...
ÇAKIRBEYLİ ORGANİK KÖY PAZARI...
HERŞEY ZIDDIYLA KAİMDİR...
BİR BOZKIR KASABASINDAN BAŞKENTE...
ASLA PES ETME...
EVDEKİ ÖTEKİ ODA...
KAHPE İÇERDEN OLUNCA...
MUTLULUĞUN ANAHTARI; KANAAT..
BİLMEK YETMEZ, SÖYLEMEK LAZIM...
BAŞKASI OLMA KENDİN OL...
KİRPİ OKU MESAFESİNDE SEVGİ...
EYLÜL'DE GEL...
ÖN YARGI YA DA YARGISIZ İNFAZ...
Yaz sıcağında kar keyfi...
Duyarsızlık mı, hoşgörü mü...
KURBANLA ALLAH'A YAKLAŞMAK...
PİZZACI MUSTİ...
MAKAMLAR MİHENK TAŞIDIR...
YERYÜZÜNDEKİ MELEKLER...
"KEŞKE"LERE TAKILMADAN "İYİ Kİ"LERLE YAŞAMAK...
Küllerinden doğan ülke; Polonya
SABIR OLGUNLAŞTIRIR, ŞÜKÜR TATLANDIRIR...
KELEBEK ETKİSİ; GÜL Kİ DÜNYA GÜLSÜN...
GENCER; YOK OLMAYA YÜZ TUTMUŞ BİR GELENEK...
HER GECEYİ KADİR BİL...
ORUCA FARKLI BİR BAKIŞ; OTOFAJİ...
HIRSIZ VAR !!!
YENİ BİR KURTLA KUZU HİKAYESİ: VENEZUELA...
ÖNCE KADINLAR VE ÇOCUKLAR...
BAZI ÖLÜMLER İTİBARLIDIR...
DİNİME KÜFREDEN BARİ MÜSLÜMAN OLSA...
SENİN OY KAÇA GİTTİ...
BİR BELEDİYEYE BAŞKAN OLMAK...
GÖNLÜM EGE'DE KALDI...
BİZE ÇOK AYIP ETTİLER(!)
SEÇİM AHLAKI, AHLAKIN SEÇİMİ...
MODERN YÖNETİMİN DEĞİŞEN KODLARI...
İNGİLİZCEYE NEDEN FRANSIZIZ...
EĞİTİME MUHTAÇ EĞİTİMCİLER...
ZEHİRLİ EKMEK...
HER YASAL HAK, HELAL DEĞİLDİR...
KUTSALLARI SÖMÜRMEK...
DEVLET BABADIR...
SEÇMEN NELERDEN ETKİLENİR...
TOPLUMUN SİNİR UÇLARINA DOKUNMAK...
ŞİMDİ YENİ ŞEYLER SÖYLEMEK LAZIM ...
HAD BİLMEK VE HAD BİLDİRMEK...
ÖNYARGI VE YARGISIZ İNFAZ...
SAATLER MİDİR ZAMANI BELİRLEYEN, YOKSA BİZ Mİ?
SARMAŞIK OLMA, KAVAK OL...
Merhamet edin ki merhamet bulasınız...
İnsanlara liderlik etmek istiyorsanız onlarla birlikte yürüyün...
ŞEYTAN İŞ BULAMAYINCA KÜLÜ KARIŞTIRIRMIŞ...
AHLAK CAN ÇEKİŞİYOR...
ANDIMIZ ÜZERİNE BİRKAÇ TAHLİL...
FARKEDİLMEK İÇİN DEĞİL, FARK YARATMAK İÇİN ÇALIŞIN...
PATLAMAYA HAZIR BOMBA: BALKANLAR...
GÖNÜL COĞRAFYAMIZIN İNSANLARI...
BOYLARI KÜÇÜK, KALPLERİ BÜYÜK İNSANLAR ÜLKESİ: VİETNAM... (Aydın Kırobalı - Perşembe)
FARKLI İNSANLAR VE FARKLI BİR KÜLTÜR: TAYLAND
ÖNCE ŞÜKÜR BİTTİ...
ÇİNE'NİN YOLLARI TAŞTAN...
BARDAĞI ARADA BİR YERE BIRAKIN...
AYAKLAR GİDER, YÜREK KALIR...
İÇİMİZDEKİ İRLANDALILAR...
HERKES BİRGÜN HESAP VERECEK...
EŞİTLİK Mİ, ADALET Mİ...
YENİ YÖNETİM SİSTEMİMİZİN BİRKAÇ TEMEL UNSURU...
SİYASETTE ÖNCELİK MESELESİ...
BAZEN SUSMAK DA VEBALDİR...
ŞİMDİ HESAP KİTAP ZAMANI...
GERÇEK KANDIRILANLAR...
ÖNCE DUYGULAR BİTTİ, SONRA BAYRAMLAR GİTTİ...
BEN PARTİ TUTMAM, PARTİ BENİ TUTAR...
(Bir Kısım Ülkücüler) DÜŞMANA YAKIN, DOSTA IRAK...
ORUÇ: KARNI AÇ, KALBİ TOK TUTMAK...
SİYASETTE KATAKULLİ..
SPORDAN ÖTE BİR ŞEY; FUTBOL...
BALKANLARDAKİ TÜRK İZLERİ...
ACİLEN ERKEN SEÇİM...
TUTARSIZLIKTA İSTİKRAR...
ARTIK, İPİN UCU BİZDE...
NE SÖMÜRDÜK, NE DE SÖMÜRÜLDÜK...
DÜŞMANIMIN DÜŞMANI DOSTUMDUR...
ÇANAKKALE GEÇİLMEZ...
SAVAŞIN DA BİR AHLAKI VAR...
GELECEĞİMİZE BETON DÖKTÜK...
HİÇBİRİMİZ MASUM DEĞİLİZ...
SERVET VE ŞÖHRET DÜŞKÜNLÜĞÜ...
HELVA YAPACAK USTA YOK...
FETÖ TEHLİKESİ GEÇTİ Mİ?
ZEYTİN DALI GEVREK OLUR...
Ege'de ve Egeli olmak...
İRAN OLAYLARI ÜZERİNE BİR TAHLİL...
TÜRKİYE NERE, SEVAKİN NERE...
PİDE KUYRUĞUNDA BEKLEYEN HRİSTİYAN...
BİR KRİPTO HİKAYESİ...
REAKSİYON MU, AKSİYON MU? (KUDÜS)
EMPATİ, SEMPATİ VE HOŞGÖRÜ...
Başkalarının gözünden Aydın...
O iyi insanlar, o güzel atlara binip çekip gittiler...