Aydın KIROBALI

KIRIK CANLAR TEORİSİ...

4 Haziran 2020, Perşembe

     

Değişik sebeplerle, Avrupa'nın ve dünyanın pek çok gelişmiş ülkesinde bulundum. İstisnaları olmakla birlikte, bu ülkelerdeki şehirler ve bu şehirlerde yaşayan insanlar hakkında vardığım genel kanı, sokaklarının ve ortak kullanım alanlarının gayet temiz ve düzenli, insanlarının da kurallara uyma konusunda hassas olduğu yönündedir. Eğer bu insanların evdeki hallerinin genellikle çok dağınık ve pis olduklarını bilmesem, kamusal alanlarda gösterdikleri hassasiyetin kişiliklerinden kaynaklandığını kolaylıkla söyleyebilirdim.

Peki o halde, temizlik ve saygı açısından bizden öğrenmeleri gereken pek çok şey bulunan bu insanların yaşadığı şehirler, nasıl oluyor da bizim şehirlerimize göre daha temiz ve düzenli kalabiliyor?

Özel yaşam alanları olan evlerinde neredeyse pespaye bir yaşam tarzı sürdüren bu insanlar, nasıl oluyor da şehrin sokaklarında farklı bir tutum sergileyebiliyorlar?

Kısa bir süreliğine de olsa bu tür ülkelerde yaşamış olanlar, söz konusu sorulara kolaylıkla cevap verebileceklerdir. Fakat diğerleri için, bazı özet bilgiler vermekte fayda olduğunu düşünüyorum.

Ekonomik olarak gelişmiş olduğu söylenen ülkeler, genellikle kozmopolit bir nüfus yapısına sahip ülkelerdir. Bu ülkelerin sahip olduğu maddi imkanlar ve bunlara bağlı olarak sunulan modern yaşam tarzı, nispeten daha fakir ülkelerdeki insanları cezbeder. Bu cazibeye kapılan insanların, söz konusu zengin ülkelere göç etmesiyle de, o ülkelerin demografik yapıları değişime uğrar ve ülke nüfusu kozmopolit bir yapıya bürünür.

İşte böylesine karmaşık nüfus yapısına sahip ülkelerin sorunsuz bir düzen içerisinde yönetilebilmelerinin altın anahtarı ise, tavizsizce uygulanan kurallardır. Adına yasa, yönetmelik, genelge ya da başka ne denilirse denilsin, yürürlükte olan bütün kurallar herkes için aynı ciddiyetle ve tavizsiz olarak uygulanır. Bu ülkelerde yaşayanlar bilirler ki, kuralları en hafif şekilde bile olsa ihlal etmeleri durumunda, hiç acımadan belli yaptırımlara maruz kalacaklardır. Bu nedenle de, bu tür ülkelerde yaşayanlar, kamu düzenini bozacak fiillerde bulunmaktan oldukça imtina ederler.

Öte yandan, vatandaşların kamu düzenine uymaları hususunda tavizsiz davranan kamu görevlilerinin, düzenin birazcık bozulması, hatta böyle bir ihtimalin ortaya çıkması durumunda bile, derhal eyleme geçtiklerini görürsünüz. Bu nedenle, mesela herhangi bir sokakta bir yön tabelasının yerinden düşmesi durumunda, o tabelanın en kısa sürede tekrar yerine takıldığını; yine bir ağacın altına bırakılmış ufacık bir çöp poşetinin, farkedildiği ilk anda ortadan kaldırıldığını görürsünüz. Pek tabi ki bunlara benzer örnekleri çoğaltmak mümkündür.

Doğal olarak, mevcut düzenin muhafazası açısından kamu görevlilerinin göstermiş olduğu hassasiyetin altında yatan sebep ne olabilir diye düşünmekten insan kendini alamıyor.

Kamunun bu hassas ve tavizsiz tavrının sebebini anlayabilmek için, "Kırık Camlar Teorisi"ni bilmek lazım.

Kırık camlar teorisi veya kırık pencereler teorisi, Amerikalı suç psikoloğu Philip Zimbardo'nun 1969 yılında yapmış olduğu bir deneyden esinlenerek elde edilmiş olan, kentsel bozukluk üzerine anti-sosyal davranışlar ve diğer suçlardaki vandalizm davranışları/belirtileri ve normları işaret eden kriminolojik bir teoridir. Teori, düzen halindeki kamuya açık kentsel ortamlarda düzenin sürdürülmesi, daha ciddi suçların ve vandalizmin oluşmasını önlemek amacıyla izlenmesi anlamına gelir. Amaç, düzende bozulan küçük şeylerin tekrar düzenli olacak şekilde değiştirilerek, düzenin sağlanmaya devam edilmesidir. (Wikipedia)

Teoriyi daha iyi açıklayabilmek için de yaygın olarak şu örnek verilir;

Birileri tarafından bir kaç camı kırılmış metruk bir bina düşünün. Eğer bu binadaki kırık bir kaç cam en kısa zamanda yenilenmezse, mevcut durum suça eğilimli insanları teşvik eder ve bu insanlar diğer sağlam camları da kırarlar. Zamanla, bu insanlar binanın tamamını mahvedebilir ve hatta işi büyütüp, mahalleyi de ele geçirebilirler. Yani bir kaç kırık cam yüzünden, önlenemez boyutta problemlerin ortaya çıkması ihtimali oldukça fazladır. İşte bu tür büyük ölçekli olayları önlemenin en kolay yolu, kırılan bir kaç camı ihmal etmeyip, vakit geçirmeden onları yenilemektir.

İşte, Avrupa ya da Amerikadakiler gibi, ekonomik olarak gelişmiş olmakla birlikte kozmopolit bir nüfus yapısını sahip ülkelerdeki suç oranının düşük olması, kırık camlar teorisinin ortaya koyduğu gerçekliğin bu ülkelerdeki kamu görevlilerince benimsenmesi yüzündendir. Yani, bu ülkelerde yılanın başı küçükken ezilmektedir...

Buraya kadar herşey güzel de, şimdi gelelim olayın başka bir boyutuna;

Suçu ve suçluyu bertaraf etme bakımından son derece tavizsiz ve sert davranan kamu görevlilerinin suç işlemesi durumunda takınılacak tavır ne olacaktır? Kırık camlar teorisinin bu kişiler için de geçerliliği olacak mıdır?

Bu sorunun cevabı "evet" tir. Kamu görevlilerinin işlemiş olduğu suçları görmemezlikten gelen, ya da cezasız bırakan bir sistemin sağlıklı olduğunu kim düşünebilir ki?

Gücü elinde bulunduranların güçsüzlere karşı yapmış oldukları hataların ve işlemiş oldukları suçların cezasız kalması durumunda, toplumun bu duruma karşı süresiz tepkisiz kalması mümkün müdür?

Bu sorunun cevabı ise "hayır" olacaktır. Böylesi bir durumda, yıllarca ezilen, haksızlığa uğrayan ve madur edilen "Kırık Canlar", bir noktadan sonra tepkilerini ortaya koyup, kendilerine zulüm edenlere ceza kesmeye başlayacaklardır. Tıpkı, bu günlerde Amerikada olduğu gibi...

"Bugün Amerikada yaşanan olayların sebebi, tek bir kamu görevlisinin bir siyahi vatandaşın ölümüne sebep olmasıdır" demek, saflıktan başka bir şey değildir. Yaşananlar, kamunun haksız fiillerine karşı gösterilen sabrın artık doyum noktasına ulaşması, başka bir deyişle, kaynayan tencerenin taşmasıdır.

Şimdi söz söyleme sırası, kırık canlarda...

Esen Kalın...



Yazarın Tüm Yazıları
BİZ BÜYÜDÜK VE KİRLENDİ DÜNYA...
KABAĞIN DA BİR SAHİBİ VAR...
RUHUNUZU DA FİTNESE SOKUN...
BÜYÜK RESMİ ISKALAMAYIN...
EGENİN YAZLIK SOKAK KAHVEHANELERİ...
ÇÖP KAMYONU İNSANLAR...
KENDİSİ HİMMETE MUHTAÇ DEDE...
AYASOFYA; BİR CAMİDEN FAZLASI...
PABUCU DAMA ATILASICALAR...
KADER MAHKUMLARI...
DİKKAT! FİLM İÇİNDE FİLM VAR...
UNVANIN SANA KALSIN, BANA İNSANLIĞIN LAZIM...
BİR MEYVEDEN ÖTESİ...
KIRIK CANLAR TEORİSİ...
MABEDİME NAMAHREM ELİ DEĞDİ...
EDEPSİZ YAPILAN İYİLİK, KÖTÜLÜKTÜR...
BİR KEREDEN ÇOK ŞEY OLUR...
BAZI ŞEYLERİN FİYATI OLMAZ...
OLANA DA OLMAYANA DA ŞÜKÜR...
KOBRA ETKİSİ...
VURUN ABALIYA...
KORONADAN KORUNALIM...
İNADINA GÜLÜMSE...
HEPİMİZ KORONAYAK OLDUK..
BU DA GEÇER YA HUU!...
VATAN BU KADAR UCUZ MU?
SURİYE'DE NE İŞİMİZ Mİ VAR?
VAKIF MALI ALLAH'IN MALIDIR...
İMDAAAT! BATIYORUZ...
HER MÜZİK GIDA DEĞİLDİR...
YOK, DEVE...
AKBABALAR...
SİLAHSIZ TERÖRİSTLER...
HIRSIZLIKTAN DA ÖTE...
ŞEYTANIN OYUNU..
ŞİDDETİN HER TÜRLÜSÜNE HAYIR...
NE GÜNLERE KALDIK EY GAZİ HÜNKAR...
ZAMAN TÜNELİ...
BAZEN DİKİZ AYNASINA BAKMAK GEREKİR..
BİR KÜLTÜR EKONOMİSİ ÖRNEĞİ OLARAK EGE İLLERİ TANITIM GÜNLERİ...
HAD BİLDİRME HADSİZLİĞİ...
ÇAKIRBEYLİ ORGANİK KÖY PAZARI...
HERŞEY ZIDDIYLA KAİMDİR...
BİR BOZKIR KASABASINDAN BAŞKENTE...
ASLA PES ETME...
EVDEKİ ÖTEKİ ODA...
KAHPE İÇERDEN OLUNCA...
MUTLULUĞUN ANAHTARI; KANAAT..
BİLMEK YETMEZ, SÖYLEMEK LAZIM...
BAŞKASI OLMA KENDİN OL...
KİRPİ OKU MESAFESİNDE SEVGİ...
EYLÜL'DE GEL...
ÖN YARGI YA DA YARGISIZ İNFAZ...
Yaz sıcağında kar keyfi...
Duyarsızlık mı, hoşgörü mü...
KURBANLA ALLAH'A YAKLAŞMAK...
PİZZACI MUSTİ...
MAKAMLAR MİHENK TAŞIDIR...
YERYÜZÜNDEKİ MELEKLER...
"KEŞKE"LERE TAKILMADAN "İYİ Kİ"LERLE YAŞAMAK...
Küllerinden doğan ülke; Polonya
SABIR OLGUNLAŞTIRIR, ŞÜKÜR TATLANDIRIR...
KELEBEK ETKİSİ; GÜL Kİ DÜNYA GÜLSÜN...
GENCER; YOK OLMAYA YÜZ TUTMUŞ BİR GELENEK...
HER GECEYİ KADİR BİL...
ORUCA FARKLI BİR BAKIŞ; OTOFAJİ...
HIRSIZ VAR !!!
YENİ BİR KURTLA KUZU HİKAYESİ: VENEZUELA...
ÖNCE KADINLAR VE ÇOCUKLAR...
BAZI ÖLÜMLER İTİBARLIDIR...
DİNİME KÜFREDEN BARİ MÜSLÜMAN OLSA...
SENİN OY KAÇA GİTTİ...
BİR BELEDİYEYE BAŞKAN OLMAK...
GÖNLÜM EGE'DE KALDI...
BİZE ÇOK AYIP ETTİLER(!)
SEÇİM AHLAKI, AHLAKIN SEÇİMİ...
MODERN YÖNETİMİN DEĞİŞEN KODLARI...
İNGİLİZCEYE NEDEN FRANSIZIZ...
EĞİTİME MUHTAÇ EĞİTİMCİLER...
ZEHİRLİ EKMEK...
HER YASAL HAK, HELAL DEĞİLDİR...
KUTSALLARI SÖMÜRMEK...
DEVLET BABADIR...
SEÇMEN NELERDEN ETKİLENİR...
TOPLUMUN SİNİR UÇLARINA DOKUNMAK...
ŞİMDİ YENİ ŞEYLER SÖYLEMEK LAZIM ...
HAD BİLMEK VE HAD BİLDİRMEK...
ÖNYARGI VE YARGISIZ İNFAZ...
SAATLER MİDİR ZAMANI BELİRLEYEN, YOKSA BİZ Mİ?
SARMAŞIK OLMA, KAVAK OL...
Merhamet edin ki merhamet bulasınız...
İnsanlara liderlik etmek istiyorsanız onlarla birlikte yürüyün...
ŞEYTAN İŞ BULAMAYINCA KÜLÜ KARIŞTIRIRMIŞ...
AHLAK CAN ÇEKİŞİYOR...
ANDIMIZ ÜZERİNE BİRKAÇ TAHLİL...
FARKEDİLMEK İÇİN DEĞİL, FARK YARATMAK İÇİN ÇALIŞIN...
PATLAMAYA HAZIR BOMBA: BALKANLAR...
GÖNÜL COĞRAFYAMIZIN İNSANLARI...
BOYLARI KÜÇÜK, KALPLERİ BÜYÜK İNSANLAR ÜLKESİ: VİETNAM... (Aydın Kırobalı - Perşembe)
FARKLI İNSANLAR VE FARKLI BİR KÜLTÜR: TAYLAND
ÖNCE ŞÜKÜR BİTTİ...
ÇİNE'NİN YOLLARI TAŞTAN...
BARDAĞI ARADA BİR YERE BIRAKIN...
AYAKLAR GİDER, YÜREK KALIR...
İÇİMİZDEKİ İRLANDALILAR...
HERKES BİRGÜN HESAP VERECEK...
EŞİTLİK Mİ, ADALET Mİ...
YENİ YÖNETİM SİSTEMİMİZİN BİRKAÇ TEMEL UNSURU...
SİYASETTE ÖNCELİK MESELESİ...
BAZEN SUSMAK DA VEBALDİR...
ŞİMDİ HESAP KİTAP ZAMANI...
GERÇEK KANDIRILANLAR...
ÖNCE DUYGULAR BİTTİ, SONRA BAYRAMLAR GİTTİ...
BEN PARTİ TUTMAM, PARTİ BENİ TUTAR...
(Bir Kısım Ülkücüler) DÜŞMANA YAKIN, DOSTA IRAK...
ORUÇ: KARNI AÇ, KALBİ TOK TUTMAK...
SİYASETTE KATAKULLİ..
SPORDAN ÖTE BİR ŞEY; FUTBOL...
BALKANLARDAKİ TÜRK İZLERİ...
ACİLEN ERKEN SEÇİM...
TUTARSIZLIKTA İSTİKRAR...
ARTIK, İPİN UCU BİZDE...
NE SÖMÜRDÜK, NE DE SÖMÜRÜLDÜK...
DÜŞMANIMIN DÜŞMANI DOSTUMDUR...
ÇANAKKALE GEÇİLMEZ...
SAVAŞIN DA BİR AHLAKI VAR...
GELECEĞİMİZE BETON DÖKTÜK...
HİÇBİRİMİZ MASUM DEĞİLİZ...
SERVET VE ŞÖHRET DÜŞKÜNLÜĞÜ...
HELVA YAPACAK USTA YOK...
FETÖ TEHLİKESİ GEÇTİ Mİ?
ZEYTİN DALI GEVREK OLUR...
Ege'de ve Egeli olmak...
İRAN OLAYLARI ÜZERİNE BİR TAHLİL...
TÜRKİYE NERE, SEVAKİN NERE...
PİDE KUYRUĞUNDA BEKLEYEN HRİSTİYAN...
BİR KRİPTO HİKAYESİ...
REAKSİYON MU, AKSİYON MU? (KUDÜS)
EMPATİ, SEMPATİ VE HOŞGÖRÜ...
Başkalarının gözünden Aydın...
O iyi insanlar, o güzel atlara binip çekip gittiler...