Aydın KIROBALI

GÖNLÜM EGE'DE KALDI...

28 Mart 2019, Perşembe

     

Bulunduğunuz sokakta, başının üzerinde bir simit tablasıyla geçmekte olan çocuk;

"Gevreeek! Iscak gevreeek! Gevrekçi geldi gevrekçiii!"

diye bağırıyorsa, bilin ki Ege'desiniz...

Yanından geçmekte olduğunuz manavda;

- İki okka domat daatıveecen mi?

- Daattım daattım. Aha şurecikte, alıveecen mi?

- Alcen de, çıkınımdan pareyi çıkarıveren, accık beklevecen mi?

şeklinde bir konuşmaya şahit oluyorsanız, bilin ki Ege'desiniz...

Yanınızdan geçen arabanın arkasında;

"Paran vasa bemeve, paran yoksa binmeve"

yazıyorsa, bilin ki Ege'desiniz...

Eleman arayan bir dükkanın camına yapıştırılmış kağıtta;

"Eleman Aranıpduru"

yazıyorsa, bilin ki Ege'desiniz...

Peki Ege'de iseniz, nerdesiniz demektir?

Ege'de iseniz, bilin ki dünyanın en saf gönüllü, en çalışkan, en uzun ömürlü, en dürüst ve en temiz insanlarından bir kısmının yaşadığı bir bölgedesiniz demektir.

Ege'de iseniz, dünya tarihindeki pek çok önemli medeniyetin izlerini taşıyan, medeniyetler beşiği bir yerdesiniz demektir.

Ege'de iseniz, hemen hemen her türlü sebze ve meyvenin yetiştiği, yılda en az üç ürünün alınabildiği bereketli topraklardasınız demektir.

Ege'de iseniz, masmavi denizlerin ve bu denizlerde yaşayan çeşit çeşit balıkların olduğu bir yöredesiniz demektir.

Saymış olduğum özellikler ve çok daha pek çok fazlası, "İyi ki Ege'deyim" demeniz için size yetecek de artacaktır bile...

Hal böyleyken, Egeli olmayıp da herhangi bir sebeple yolu Ege'ye düşmüş olanların zorlanacakları bir hususu da belirtmekte fayda var;

O da, Ege insanının ilginç şivesi (ya da ağzı) ve konuşurken kullandığı söz ve kelimelerdir.

Egeli olmayan biri nasıl zorlanmasın ki;

Başka hangi yörede;

Isırgana dalgan,

Ebegümecine gaba,

Ayçekirdeğine çiğdem,

Simite gevrek,

Karnıbahara akbaş (ya da kelbaş),

Mısıra darı,

Artık yerine gari,

Patlıcana badılcan,

Boğaza somat,

Omuza çiin,

Karanlığa garankı,

Arkadaşa akideş,

Zıplamak yerine galgımek,

Dümdüz yerine disdirek,

Ayakkabıya babıç,

Fotoğrafa hoturaf,

Rakıya ırakı,

Mustafaya Mısdıfa,

Recepe Ercap,

Patatese kumpir,

Gömleğe işlik,

Fadimeye Hadime,

Ayşeye Aşa,

Yemek pişirmeye aş furmek,

Geliyor yerine gelipduru,

Şimdi yerine hindi,

Sırt yerine yagın,

Leğen yerine ilgen,

Eninde sonunda yerine öngücü,

denir ki?

Egeli, konuşurken çoğu zaman kestirmeden gider ve "r" harfini es geçer;

"Geliyorum, gidiyorum, bakıyorum vs" diye konuşmaz; "geliyon, gidiyon, bakıyon" neyimize yetmez bizim.

Bazen de harf yetiremeyiz kelimelere; Recep olur İrecep, Ramazan olur Imızan...

Bir de, eski Türkçede olup yeni Türk alfabesinde olmayan seslerimiz vardır bizim;

Konuşurken farkında olmadan genizden çıkarılan bu ses, Arapçadaki "nazal nun" adı verilen harfin söylenişi ile aynıdır.

Mesela, "senin, çene, yeni, deniz, gönül" gibi bazı kelimelerdeki "n" harflerini bu sesle ifade ederiz.

Egeliler (ve Akdeniz bölgesindeki bazı Türkmenler) haricindekilerin konuşmalarında bu sese asla rastlayamazsınız.

İsmin hallerine bi haller olan yerdir Ege;

Tıpkı, "Beni bi köftü yap, saat ona beş geçiyo, gızdımen bene, müsait bi yerde durar mısın vs" örneklerinde olduğu gibi...

Başka bir bölge ya da ülkede karşılaşan iki Egeli, bunlar ve benzeri sözlerden birbirlerinin Egeli olduğunu kolaylıkla anlayabilirler.

Bir de bize mahsus deyimlerimiz ve sözlerimiz vardır bizim. Bunlardan bazıları komedi filminden çıkmış gibidir;

"Köpek nenesin takkeyi, tingildeeken düşürü"

"Olmucek köpek gurban bayramında mezbahaya gidermiş"

"Dağ dağ üstüne olmuş, ev ev üstüne olmamış"

"Halkın uzağına düşen, düşmanın tuzağına düşer."

sözlerini başka hangi bölgelerde duyabilirsiniz ki...

Ege'de kullanılan şive, hayatın her anına sirayet eder. Bu şive (ya da ağız) yapmacık filan değil, en doğal haliyle kullanılır:

Bandırma'da oynanan Bandırmaspor-Buldan maçında, Bandırmaspor taraftarlarının olduğu tribünden:

- Bandırma, Bandırma!

diye slogan atılmaya başlayınca, karşı tribündeki Buldanlılar'dan cevap gecikmez:

- Bandircez, bandircez...

Yine, Denizli'de yayın yapan bir yerel televizyon kanalında spor spikeri bir futbol maçını sunarken, ağzından şu sözler dökülür:

"Evet sayın seyirciler, 10 numuralı topçunun nedeyse ortu sahadan furduğu top, galecinin bacakları arasından gidip, fililenen buluştu"

Çine'deki telefon bayisi bir dostumu ziyarete gittiğim bir gün, dükkana gelen müşterinin:

"10 nerelik gontur gatıve baken huna"

deyip telefonu arkadaşıma uzattığını gördüğümde, kahkahayı basmamak için kendimi zor tutmuştum.

Yine Aydın'da bir akaryakıt istasyonuna benzin almak için uğradığımda, istasyonundaki pompacı delikanlının:

"Nigıda?" sorusuna, ben de "Fulleve" diye karşılık vermiştim.

Bu sevimli ve doğal şivenin en güzel örneklerinin sergilendiği yerler, pazar yerleridir. Pazarcıların müşteri çekmek için kullandıkları şu sözleri, başka hiçbir yörede duyamayacağınıza gözüm kapalı bahse girerim:

"Eriik! Sulu eriik! Suyunnan deeman döndür"

"Domatese gel domatese! Daş gibi domates! Üstünde at nallat!"

"Kiraaz! Gan gibi kırmızı kiraaz! Alın kirazdan, galmaz birazdan!"

Pazara gelmiş yaşlı teyzelerin, alışveriş esnasında ağızlarından dökülen sözleri dinlemek bile, insanda adeta meditasyon etkisi yapar:

- Yuvrum, badılcanın okkası kaç lere?

- 5 lere deze, verem mi bi okka?

- Amcen yimiyoru, fazlı geli 1 okka, yarım okka ve baken hudan.

İşin garip tarafı, konuştuğunun doğru olduğuna inanan bir Egeli, bazen bunu yazılarına da aynen yansıtır. Bu nedenle bir parkta;

"Çimleri basmayın, çiçeklere koparmayın"

diye bir uyarı levhasına rastlamanız, hiç de garip değildir.

Komik, sıcak ve yalın olan bu şive, aslında içerisinde öz be öz Türkçe kelimeleri barındırır. Hızlı konuşulur, harf ve sesler yutulur, konuştukça yalınlaşır ve başkaları için daha da anlaşılmaz hale gelir.

Tıpkı, Ege'de yaşanan hayatlar ve aşklar gibi...

Kısacası, hem güzel hem de özel olan Ege şivesi, bir o kadar da zordur. Ege'de doğup, orada yaşamadıysan, ya da ekmeğini yiyip suyunu içmediysen, bazı sesleri ve kelimeleri çıkarman neredeyse imkansızdır. Bu şiveyi konuşan  insanlar, nereye giderlerse gitsinler, alışkın oldukları bu şiveden kolayca vazgeçemezler. "Ben değiştim." diyenlerin çoğu;

"İstanbul'a geldik garik, garik demeyelim garik"

diyenler kadar değişebilmişlerdir. Çünkü, bir kez bile gelip görmüş olanların, gönüllerini bıraktıkları yerdir Ege...

Esen Kalın Sevgili Okurlarım... 



Yazarın Tüm Yazıları
KORONADAN KORUNALIM...
İNADINA GÜLÜMSE...
HEPİMİZ KORONAYAK OLDUK..
BU DA GEÇER YA HUU!...
VATAN BU KADAR UCUZ MU?
SURİYE'DE NE İŞİMİZ Mİ VAR?
VAKIF MALI ALLAH'IN MALIDIR...
İMDAAAT! BATIYORUZ...
HER MÜZİK GIDA DEĞİLDİR...
YOK, DEVE...
AKBABALAR...
SİLAHSIZ TERÖRİSTLER...
HIRSIZLIKTAN DA ÖTE...
ŞEYTANIN OYUNU..
ŞİDDETİN HER TÜRLÜSÜNE HAYIR...
NE GÜNLERE KALDIK EY GAZİ HÜNKAR...
ZAMAN TÜNELİ...
BAZEN DİKİZ AYNASINA BAKMAK GEREKİR..
BİR KÜLTÜR EKONOMİSİ ÖRNEĞİ OLARAK EGE İLLERİ TANITIM GÜNLERİ...
HAD BİLDİRME HADSİZLİĞİ...
ÇAKIRBEYLİ ORGANİK KÖY PAZARI...
HERŞEY ZIDDIYLA KAİMDİR...
BİR BOZKIR KASABASINDAN BAŞKENTE...
ASLA PES ETME...
EVDEKİ ÖTEKİ ODA...
KAHPE İÇERDEN OLUNCA...
MUTLULUĞUN ANAHTARI; KANAAT..
BİLMEK YETMEZ, SÖYLEMEK LAZIM...
BAŞKASI OLMA KENDİN OL...
KİRPİ OKU MESAFESİNDE SEVGİ...
EYLÜL'DE GEL...
ÖN YARGI YA DA YARGISIZ İNFAZ...
Yaz sıcağında kar keyfi...
Duyarsızlık mı, hoşgörü mü...
KURBANLA ALLAH'A YAKLAŞMAK...
PİZZACI MUSTİ...
MAKAMLAR MİHENK TAŞIDIR...
YERYÜZÜNDEKİ MELEKLER...
"KEŞKE"LERE TAKILMADAN "İYİ Kİ"LERLE YAŞAMAK...
Küllerinden doğan ülke; Polonya
SABIR OLGUNLAŞTIRIR, ŞÜKÜR TATLANDIRIR...
KELEBEK ETKİSİ; GÜL Kİ DÜNYA GÜLSÜN...
GENCER; YOK OLMAYA YÜZ TUTMUŞ BİR GELENEK...
HER GECEYİ KADİR BİL...
ORUCA FARKLI BİR BAKIŞ; OTOFAJİ...
HIRSIZ VAR !!!
YENİ BİR KURTLA KUZU HİKAYESİ: VENEZUELA...
ÖNCE KADINLAR VE ÇOCUKLAR...
BAZI ÖLÜMLER İTİBARLIDIR...
DİNİME KÜFREDEN BARİ MÜSLÜMAN OLSA...
SENİN OY KAÇA GİTTİ...
BİR BELEDİYEYE BAŞKAN OLMAK...
GÖNLÜM EGE'DE KALDI...
BİZE ÇOK AYIP ETTİLER(!)
SEÇİM AHLAKI, AHLAKIN SEÇİMİ...
MODERN YÖNETİMİN DEĞİŞEN KODLARI...
İNGİLİZCEYE NEDEN FRANSIZIZ...
EĞİTİME MUHTAÇ EĞİTİMCİLER...
ZEHİRLİ EKMEK...
HER YASAL HAK, HELAL DEĞİLDİR...
KUTSALLARI SÖMÜRMEK...
DEVLET BABADIR...
SEÇMEN NELERDEN ETKİLENİR...
TOPLUMUN SİNİR UÇLARINA DOKUNMAK...
ŞİMDİ YENİ ŞEYLER SÖYLEMEK LAZIM ...
HAD BİLMEK VE HAD BİLDİRMEK...
ÖNYARGI VE YARGISIZ İNFAZ...
SAATLER MİDİR ZAMANI BELİRLEYEN, YOKSA BİZ Mİ?
SARMAŞIK OLMA, KAVAK OL...
Merhamet edin ki merhamet bulasınız...
İnsanlara liderlik etmek istiyorsanız onlarla birlikte yürüyün...
ŞEYTAN İŞ BULAMAYINCA KÜLÜ KARIŞTIRIRMIŞ...
AHLAK CAN ÇEKİŞİYOR...
ANDIMIZ ÜZERİNE BİRKAÇ TAHLİL...
FARKEDİLMEK İÇİN DEĞİL, FARK YARATMAK İÇİN ÇALIŞIN...
PATLAMAYA HAZIR BOMBA: BALKANLAR...
GÖNÜL COĞRAFYAMIZIN İNSANLARI...
BOYLARI KÜÇÜK, KALPLERİ BÜYÜK İNSANLAR ÜLKESİ: VİETNAM... (Aydın Kırobalı - Perşembe)
FARKLI İNSANLAR VE FARKLI BİR KÜLTÜR: TAYLAND
ÖNCE ŞÜKÜR BİTTİ...
ÇİNE'NİN YOLLARI TAŞTAN...
BARDAĞI ARADA BİR YERE BIRAKIN...
AYAKLAR GİDER, YÜREK KALIR...
İÇİMİZDEKİ İRLANDALILAR...
HERKES BİRGÜN HESAP VERECEK...
EŞİTLİK Mİ, ADALET Mİ...
YENİ YÖNETİM SİSTEMİMİZİN BİRKAÇ TEMEL UNSURU...
SİYASETTE ÖNCELİK MESELESİ...
BAZEN SUSMAK DA VEBALDİR...
ŞİMDİ HESAP KİTAP ZAMANI...
GERÇEK KANDIRILANLAR...
ÖNCE DUYGULAR BİTTİ, SONRA BAYRAMLAR GİTTİ...
BEN PARTİ TUTMAM, PARTİ BENİ TUTAR...
(Bir Kısım Ülkücüler) DÜŞMANA YAKIN, DOSTA IRAK...
ORUÇ: KARNI AÇ, KALBİ TOK TUTMAK...
SİYASETTE KATAKULLİ..
SPORDAN ÖTE BİR ŞEY; FUTBOL...
BALKANLARDAKİ TÜRK İZLERİ...
ACİLEN ERKEN SEÇİM...
TUTARSIZLIKTA İSTİKRAR...
ARTIK, İPİN UCU BİZDE...
NE SÖMÜRDÜK, NE DE SÖMÜRÜLDÜK...
DÜŞMANIMIN DÜŞMANI DOSTUMDUR...
ÇANAKKALE GEÇİLMEZ...
SAVAŞIN DA BİR AHLAKI VAR...
GELECEĞİMİZE BETON DÖKTÜK...
HİÇBİRİMİZ MASUM DEĞİLİZ...
SERVET VE ŞÖHRET DÜŞKÜNLÜĞÜ...
HELVA YAPACAK USTA YOK...
FETÖ TEHLİKESİ GEÇTİ Mİ?
ZEYTİN DALI GEVREK OLUR...
Ege'de ve Egeli olmak...
İRAN OLAYLARI ÜZERİNE BİR TAHLİL...
TÜRKİYE NERE, SEVAKİN NERE...
PİDE KUYRUĞUNDA BEKLEYEN HRİSTİYAN...
BİR KRİPTO HİKAYESİ...
REAKSİYON MU, AKSİYON MU? (KUDÜS)
EMPATİ, SEMPATİ VE HOŞGÖRÜ...
Başkalarının gözünden Aydın...
O iyi insanlar, o güzel atlara binip çekip gittiler...