Safiye AYDIN
[email protected]

İZMİR'DEKİ ANTİK KENTLER 10- PHOKAİA ANTİK KENTİ (ESKİ FOÇA)

19 Kasım 2023, Pazar

     

İzmir’in Foça ilçesinde, İzmir Körfezi’nin kuzeyinde yer alır ve On İki İyon kentinden biridir. MÖ 7. asırda Phokaia halkının Milet halkı ile Akdeniz’de koloniler kurduğu ve ticari ilişkilerde bulunduğu bilinmektedir. Phokaia adının kentin çevresindeki adalarda yaşam süren foklardan ya da kentin kurucusu olduğu düşünülen Yunan halkı Phokisliler’den geldiği düşünülmektedir.

Kentte ilk arkeolojik çalışmalar, 20. yüzyılın ilk çeyreğinde Fransız Arkeolog Felix Sartiaux tarafından yürütülmüştür. 1950’li yıllar ve devamında ise Ord. Prof. Dr. Ekrem Akurgali bölgede araştırma yapmıştır. Akurgal döneminde İzmir’deki birçok antik kentte olduğu gibi Phokaia’da da Athena Tapınağı başta olmak üzere önemli buluntulara ulaşılmıştır. 1989’dan bu yana ise Ege Üniversitesi Arkeoloji Bölümü’nde öğretim görevlisi olarak görev yapan Prof. Dr. Ömer Özyiğit başkanlığındaki heyet çalışmalarına devam etmektedir.

Araştırmalar sonucunda şehrin MÖ 500’lü yıllarda duvarla çevrili olduğu bilgisine ulaşılmıştır. Heredot’un eserlerinde sıkça adı geçtiğinde günümüzde Heredot Duvarı olarak adlandırılan bu yapı, mezarlığın kuzeyinde yer almaktadır. Kentin eski duvarlarından günümüze ulaşan bir diğeri ise Taş Kule olarak bilinen Pers mezar anıtıdır. Bu yapı, Perslerin şehri işgalinin kanıtı niteliğindedir. Son dönem kazılarında ulaşılan tiyatro, Anadolu’nun en eski tiyatrolarından biridir. İlk kazılarda ulaşılan seramikler dolayısıyla şehrin kuruluşunun MÖ 2000’e kadar uzandığı düşünülmektedir. Ayrıca, Çanakkale Boğazı, Karadeniz ve hatta İspanya ve Fransa kıyılarında kurdukları koloniler ve ticarî faaliyetleri sayesinde refah içinde yaşadıkları bilinmektedir. Öte yandan Phokaialılar, İyon felsefe ve sanatında da öncü olmuşlardır. Büyük İskender’in Küçük Asya seferi sonrası şehrin yönetimi Pergamon Krallığı’na geçmiş, krallığın Roma İmparatorluğu’na bağlanması sonrası Phokaia da imparatorluğun bir parçası olmuştur. Bizans Dönemi’nde ise önemli psikoposluk merkezlerinden biri olmuştur.

İyon Dönemi’nden bu yana liman kenti özelliği koruyan şehir 1200’lerde Türk denizci çaka Bey’in yönetimine geçmiştir. 1455’te Osmanlı’nın bir parçası haline gelmiş, 1867’de yeni Foça ile birleştirilerek Manisa’ya başlanmıştır.

Athena Tapınağı

On İki İyon kentinden biri olan Phokaia’nın Ana Tanrıçası Athena adına MÖ 500’lü yıllarda yapımına başlanmıştır. Şehre hâkim konumdaki yapı, İyon tipi tapınakların ilk örneklerindendir. Sütunları tüf taşındandır ve beşik çatı sistemi ile ayakta durmaktadır. Tapınakta 1998’den bu yana kazılar devam etmektedir.

Kybele Açıkhava Tapınağı

Kybele heykel ve kabartmalarının yer aldığı yapı, kentte bulunan bir diğer tapınaktır. Denizci fenerleri için küçük nişler de barındıran kayadan oyma adak havuzu, denizcilerin burada tapındığını kanıtlamaktadır. Kutsal alanın çevresindeki surlar, dönemin koşullarına uygun olarak yenilenmiştir. Arkaik surları harçsız iken Roma Dönemi’nde kireç taşı kullanılmış, Ceneviz ve Osmanlı devirlerinde ise kireç, kum, tuğla ve kiremit tozlarından mütevellit Horasan Harcı kullanılmıştır.

Karataş Efsanesi

Rivayete göre; Foça’da bir ‘Karataş’ varmış, herkes bu taşın varlığından haberdarmış ama nerede olduğunu bilen yokmuş. Foça’yı dolaşırken bu taşa ayak basan kimse, bir daha kentten ayrılamazmış. Foça’dan ayrılan kişinin de günün birinde mutlaka buraya döneceğine inanılırmış. 



Yazarın Tüm Yazıları
İZMİR’DEKİ ANTİK KENTLER 13- KOLOPHON ANTİK KENTİ
İZMİR’DEKİ ANTİK KENTLER 12- KLAROS ANTİK KENTİ
İZMİR’DEKİ MÜZELER 4- KEY MUSEUM
İZMİR'DEKİ ANTİK KENTLER 11- TEOS ANTİK KENTİ
İZMİR'DEKİ ANTİK KENTLER 10- PHOKAİA ANTİK KENTİ (ESKİ FOÇA)
İZMİR'DEKİ MÜZELER 3- İZMİR ETNOGRAFYA MÜZESİ
BİRGİ ÇAKIRAĞA KONAĞI
İZMİR SAAT KULESİ
İZMİR'DEKİ ANTİK KENTLER 9- EFES ANTİK KENTİ
İZMİR'DEKİ MÜZELER 2- İZMİR RESİM VE HEYKEL MÜZESİ
İZMİR’DEKİ MÜZELER 1- ATATÜRK MÜZESİ
İZMİR'DEKİ ANTİK KENTLER 8- KADİFEKALE
İZMİR'DEKİ ANTİK KENTLER 7- ULUCAK HÖYÜK
İZMİR'DEKİ ANTİK KENTLER 6- KLAZOMENAİ
İZMİR'DEKİ ANTİK KENTLER 5- YEŞİLOVA HÖYÜĞÜ
İZMİR'DEKİ ANTİK KENTLER 4- ERYTHRAİ (ILDIRI)
İZMİR'DEKİ ANTİK KENTLER 3- BERGAMA ASKLEPİON
İZMİR’DEKİ ANTİK KENTLER 2- ARTEMİS TAPINAĞI
İZMİR'DEKİ ANTİK KENTLER 1- AGORA ÖREN YERİ
AYDIN'IN YÖRESEL YEMEKLERİ VE COĞRAFİ İŞARETLİ ÜRÜNLERİ
AYDINLI TANINMIŞ İSİMLER 2
AYDINLI TANINMIŞ İSİMLER 1
AYDIN’DAKİ ANTİK KENTLER 18
İnceğiz Kanyonu
AYDINDAKİ MÜZELER 8 -KUŞADASI MİKRO MİNYATÜR MÜZESİ
AYDIN’DAKİ ANTİK KENTLER 17- ANTİOKHEİA
AYDIN’DAKİ YAYLALAR
AYDIN’DAKİ MİLLÎ PARKLAR VE TABİAT PARKLARI
AYDIN’DAKİ MAĞARALAR
Mursallı Taxiarchis Kilisesi
Balat İlyas Bey Cami
Kurşunlu Manastırı
Cihanoğlu Külliyesi
Bey Cami
Aziz Nikolaos Kilisesi
Ahmet Gazi Cami
AYDIN'DAKİ KERVANSARAYLAR
AYDIN'DAKİ KALELER 7- KADIKALESİ
AYDIN'DAKİ KALELER 6- KÖRTEKE KALESİ
AYDIN'DAKİ KALELER 5- GÜVERCİNADA KALESİ
AYDIN'DAKİ KALELER 4- DONDURAN KULESİ
AYDIN'DAKİ KALELER 3- CİNCİN ve ÇÖRLENASAR KALELERİ
AYDIN'DAKİ KALELER 2- CİHANOĞLU KULESİ
AYDIN'DAKİ KALELER 1- ARPAZ KALESİ
AYDIN'DAKİ ŞEHİTLİKLER 4
AYDIN'DAKİ ŞEHİTLİKLER 3
AYDIN'DAKİ ŞEHİTLİKLER 2
AYDIN'DAKİ ŞEHİTLİKLER 1
AYDIN'DAKİ MÜZELER 7- OLEATRİUM ZEYTİNYAĞI MÜZESİ
AYDIN'DAKİ MÜZELER 6- YÖRÜK ALİ EFE MÜZESİ
AYDIN'DAKİ MÜZELER 5- KARACASU VE NAZİLLİ ETNOGRAFYA MÜZELERİ
AYDIN'DAKİ MÜZELER 4- ÇİNE KUVA-YI MİLLİYE MÜZESİ
AYDIN'DAKİ MÜZELER 3- ÇİNE ARICILIK MÜZESİ
AYDIN'DAKİ MÜZELER 2- AYDIN ARKEOLOJİ MÜZESİ
AYDIN'DAKİ MÜZELER 1- ADNAN MENDERES DEMOKRASİ MÜZESİ
AYDIN'DAKİ ANTİK KENTLER 16 - TRALLEIS
AYDIN'DAKİ ANTİK KENTLER 15- TEPECİK HÖYÜĞÜ
AYDIN'DAKİ ANTİK KENTLER 14- PRIENE
AYDIN'DAKİ ANTİK KENTLER 13- NYSA
AYDIN’DAKİ ANTİK KENTLER 12- MİLET
AYDIN’DAKİ ANTİK KENTLER 11- MASTAURA
AYDIN’DAKİ ANTİK KENTLER 10- MAGNESİA
AYDIN’DAKİ ANTİK KENTLER 9- HARPASA
AYDIN'DAKİ ANTİK KENTLER 8- GERGA
AYDIN’DAKİ ANTİK KENTLER 7- DİDYMA
AYDIN’DAKİ ANTİK KENTLER 6- BARGASA (PYGİNDA)
AYDIN'DAKİ ANTİK KENTLER 5- AMYZON
AYDIN’DAKİ ANTİK KENTLER 4- AVŞAR (MYUS)
AYDIN’DAKİ ANTİK KENTLER 3- ALİNDA
AYDIN’DAKİ ANTİK KENTLER 2- ALABANDA
AYDIN’DAKİ ANTİK KENTLER 1- AFRODISIAS