Dr. Banu Öztürk Ceyhan

KARIŞAN İKİ KAVRAM, ÇÖLYAK HASTALIĞI İLE GLÜTEN HASSASİYETİ

10 Mayıs 2021, Pazartesi

     

Gluten son yılların en tartışmalı konularından biri haline geldi. Glutenin çölyak hastaları dışındaki bireyler için güvenli olduğu iddia edilirken, glutenin çoğu insan için zararlı bir madde olduğu görüşü de yaygın. Hatta glutenin bir “kitle imha silahı kadar etkili” olabileceğini savunanlar bile var. Son yapılan araştırmalar belirli bir sağlık bilincine sahip insanların artık glutensiz beslendiklerini gösteriyor. Nitekim gluten içermeyen beslenme tarzına geçen insanların kendilerini daha dinç hissetikleri, sindirim problemi olan kişilerin glutensiz diyetten yarar görebildikleri biliniyor.

ÇÖLYAK HASTALIĞI

Arpa, buğday, çavdar gibi tahılların içerisinde bulunan gluten adlı proteine karşı ince bağırsakta oluşan alerji ve hassasiyet çölyak hastalığı olarak tanımlanır. Alerjik bir hastalık olan çölyak hastalığında, tüketilen tahıllı gıdalardaki gluten maddesi bağışıklık sistemi tarafından tehlikeli madde olarak algılanır. Bağışıklık sistemi, bağırsak hücrelerine saldırmaya başlar. Bunun sonucunda ince bağırsakta bulunan, besinlerin emilimini gerçekleştiren villuslar tahrip olur ve villuasların yüz ölçümü gittikçe azalır. Villus çıkıntılarının zarar görmesi nedeniyle, beslenme yetersizliği arkasında da hastalık belirtileri ortaya çıkar.

Yetişkinlerde; karında şişkinlik, kansızlık, ishal, kabızlık, kusma, karın ağrısı ve kramp, iştahsızlık ve gaz şikayetleri, kilo kaybı, yorgunluk ve halsizlik, kemik veya eklem ağrısı, demir eksikliği, baş ağrısı gibi belirtiler göstermektedir. Tek ve etkin tedavi ömür boyu glutensiz beslenmektir. Kalsiyum, demir, folik asit, B12 vitamini, A, D, E, K gibi yağda eriyen vitaminlerin takviyesi gerekebilir. Bağırsak sağlığı için diyette probiyotiklere yer verilmelidir. Aynı zamanda bu bireylerde laktaz enzimi eksikliği de görülmektedir. Sindirim şikayetlerinin tam olarak bastırılabilmesi için diyette laktozun sınırlandırılması gerekmektedir. Laktozsuz süt, yoğurt, kefir tercih edilmelidir. Etiket okumaya özen gösterilmeli ve gluten içeren tüm besinlerde uzak durulmalıdır. Arpa, buğday, çavdar ve yulaf katkılı her türlü ürün (un, erişte, şehriye, bulgur, makarna, kepek) gluten içermektedir. Diyetimizde gluten içermeyen tahıllara yer verilmelidir. Siyez veya karabuğday, kinoa, glutensiz makarna ve ekmekler tercih edilebilir.

Çölyak hastaları için güvenli yiyecekler:

• Tüm sebzeler,

• Tüm meyveler,

• Tüm bakliyatlar,

• Tüm katkısız katı ve sıvı yağlar,

• Yumurta, zeytin,

• Et, balık, tavuk, (Bu ürünler katkılı olmadıkları gibi daha önce unla kızartılmış bir yağda kızartılıp işleme tabi tutulmamalıdır.)

• Una batırılmamış konserve çeşitleri,

• Mısır, pirinç, patatesin hem kendileri hem de unları besin hazırlamada kullanılabilir. Ayrıca kestane unu, nohut unu, üzüm çekirdeği unu da kullanılabilir.

• Evde çekilmiş güvenli baharatlar.

GLUTEN HASSASİYETİ VE ÇÖLYAK İLİŞKİSİ

Ülkemizde çölyak hastalığı görülme sıklığı %1 ile ‰ 3 arasında değişmekte olup Türkiye’de 250 bin ile 750 bin arasında çölyak hastası tahmin edilmekte iken ancak yüzde 10’nuna tanı konulduğu dikkate alındığında 25 bin ile 75 bin arasında tanı almış hasta beklenmektedir. Toplumda henüz tanı konmamış hastalar buz dağının görünmeyen kısmıdır. Tanı koymadaki güçlük kişileri çölyak veya gluten hassasiyeti şikayetleriyle yaşamak zorunda bırakır. Çölyak tanısı çeşitli kan testleri ve biyopsi ile konurken, gluten hassasiyeti kişinin yaşadığı semptomların yanında gıda hassasiyet testleriyle konulabilir. Çölyak ömür boyu diyet tedavisi gereken bir hastalık iken, gluten hassasiyeti; hayatın bazı dönemlerinde ortaya çıkıp, belirli dönemlerinde yok olabilir. Alınan gluten miktarı kişide yaşanan gluten hassasiyeti belirtilerinin görülme sıklığını ve şiddetini etkileyebilir. Oysa çölyak hastalığında ince barsakta geri dönüşsüz bir yapı bozulması olduğu için çölyak hastaları çok küçük miktardaki glutene karşı

bile duyarlıdırlar. Yapılan çalışmalar gösteriyor ki otoimmün hastalıklarda ve sindirim şikayetleri olan bireylerde; hekim ve diyetisyen eşliğinde glutensiz beslenmeye geçmek şikayetlerin bastırılmasında önemli rol oynamaktadır. 



Yazarın Tüm Yazıları
KARIŞAN İKİ KAVRAM, ÇÖLYAK HASTALIĞI İLE GLÜTEN HASSASİYETİ
KAFEİN ALIMINA DİKKAT!
PROBİYOTİK VE PREBİYOTİKLER
AĞIZ VE DİŞ SAĞLIĞININ KORUNMASI VE GELİŞMESİNDE BESLENMENİN ÖNEMİ
KARACİĞER KORUYUCU BESLENME NASIL OLMALI?
DOĞAL ANTİBİYOTİK: SOĞAN
SPORCU BESLENMESİ
DÜŞÜK MİDE ASİDİ EMİLİM BOZUKLUĞUNA NEDEN OLABİLİYOR!
Ruh Halinizi Beslenmenin Gücü İle Düzeltin
KARACİĞER YAĞLANMASI ÖNEMLİ Mİ?
Detoks nedir? Ne zaman yapılır?
20 YAŞ ALTI ÇOCUKLAR EVDE NASIL BESLENMELİ ?
PREBİYOTİK BESİNLER İLE SİNDİRİM SİSTEMİNİZİ KORUYUN
HAMİLELİKTE COVİD-19 RİSKİ
RAMAZANDA BESLENME ÖNERİLERİ
65 YAŞ ÜSTÜ VATANDAŞLAR NASIL BESLENMELİ
COVİD-19 VE BESİNLER
KiLO VERME DöNEMINDE RAMAZAN AYI
RAMAZAN AYININ VAZGEÇİLMEZİ; HURMA
BAĞIŞIKLIK İÇİN A VİTAMİNİ
BAĞIŞIKLIĞIMIZI GÜÇLENDİRMENİN YOLLARI
SUMAK İLE İLGİLİ SAĞLIK NOTLARI
KAFEİN ALIMINA DİKKAT!
BAĞIŞIKLIK VE UYKU
NEDEN KIŞIN KİLO ALIRIZ?
1-7 Nisan Kanser Haftası
BESİNLERDEKİ ANTİOKSİDAN KAPASİTE
TATLI İSTEĞİ İLE NASIL BAŞ EDERİZ?
KARANFİLİN FAYDALARI
HAYAT ENERJİMİZİN ÜRETİM YERİ 'MİTOKONDRİ'
Yüksek Fruktozlu Mısır Şurubu Sağlığımızı Tehdit Ediyor
POLİKİSTİK OVER SENDROMU
HAYAT ENERJİMİZİN ÜRETİM YERİ 'MİTOKONDRİ'
FARKINDALIĞINIZI ARTIRIN TUZU AZALTIN...
KANDİDAYLA SAVAŞAN BESİNLER
DOĞAL ANTİBİYOTİK: SOĞAN
KİMLER İYOTSUZ BESLENMELİDİR?
Dost Bakterilerin Besini Prebiyotikler
Kabızlığı Önlemek İçin Çözüm Önerileri
Kafeinsiz Rooibos Çayı
Anne Sütünü Azaltan Ana Faktörler (
Atkins Diyeti
SARIMSAK TÜKETİN HASTALIKLARA KARŞI DİRENÇLİ OLUN
Hipertansiyona İyi Gelen Yiyecekler
Vazgeçilmez İçeceğimiz: Çay
Popüler Diyet Etkileri
Ihlamurun faydaları nelerdir?
Diyabet Riskini Yüzde 10 ile 34 Oranında Azaltan Önemli Mineral: Magnezyum
Günde 15 dakika yürümek vücudu nasıl değiştirir?
Tüketeceğiniz besinleri kim seçiyor?
Süper Besinler
Çinko mineralinin faydaları
2020 Yılı Beslenme Trendleri
Taş Devri Diyeti
Karaciğer yağlanması
Çekirdek çitlemek neden mi önemli?
Sosyal Medyanın Beslenmeye Etkisi
En güçlü antioksidan: Glutatyon
Bal kabağı mucizesi
Kan grubu diyeti
Market Alışverişleri
Stres durumunda vücudumuzda neler olur?
Narın faydaları
Hangi Besinler Buzdolabında Saklanmaz?
Obezite Genetik Midir?
L-Karnitin Kullanımı Şart Mı?
Detoks Nedir?
Hangi Besinler Buzdolabında Saklanmaz?
Popüler Diyetlerin Etkileri
En doğal ilaç; Zencefil
Mental Yeteneklerimizi Güçlendiren Besinler
Aflatoksin
Geçirgen bağırsak sendromu
Diyet içecekler çözüm değildir
Vejetaryen bireyler için beslenme önerileri
Mutlu Eden Besinler
Yemeği Hızlı Mı Yiyorsunuz?
Seçtiğimiz Tabak Neyi Değiştirir?
Yeme Bozuklukları
Sihirli Karışım: Zerdeçal, Karabiber
Duygusal Açlık
ORAC SKOR Nedir?
İnsülin Direnci Nedir?
Mitokondrimizi iyi besleyelim
Protein tozuna ihtiyacımız var mı?
Gut Nedir ?
Obezite Kanseri Nasıl Tetikliyor?
Laktoz İntoleransı Belirtileri Nelerdir?
Hipertansiyon Hastaları Dikkat! Dash Diyeti Nedir?
Daha Az Uyku Kilo Yapıyor
Vücudun Süpürgesi “Diyet Lifi”
Antibiyotik Kullanırken Nasıl Beslenebilirim?
Sağlık Bağırsaklarda Gizli
Güçlü Kemikler İçin Ne Yapmalıyız?
Sağlıklı mutfak fazla kiloları engeller mi?
Ödem nedir?: Nedenleri ve Çözümleri
Metabolizma Gerçekleri
Çağın Hastalığı: Migren
1-7 Ekim Emzirme Haftası
Çağımızın Sorunu: Hareketsiz Yaşam Tarzı
VERİLEN KİLOLARI KORUYAMAMA: YO-YO SENDROMU