Akdeniz’de son günlerde meteoroloji modellerinin işaret ettiği “medicane” ihtimali yakından takip ediliyor. Libya’nın kuzeyi ile Orta Akdeniz üzerinde gelişmeye başlayan alçak basınç sistemi için 14 Eylül’deki bazı tahminler, yapının tropikal özellikler kazanarak güçlü bir Akdeniz siklonuna dönüşabileceğini gösteriyordu. Ancak 15 Eylül itibarıyla güncellenen tahminler, tam anlamıyla bir medicane yerine klasik bir Akdeniz alçak basınç sistemi oluşması ihtimalini daha güçlü gösteriyor. Buna rağmen sistemin doğuya ilerlerken yeniden organize olma ihtimali tamamen ortadan kalkmış değil.
Meteoroloji uzmanlarının birkaç gündür dikkatle takip ettiği sistemin özellikle Yunanistan, Girit, İyon Denizi ve daha sonra Doğu Akdeniz üzerindeki gelişimi önem taşıyor. Son tahminlerde Batı ve Güney Yunanistan’da kuvvetli sağanak ve gök gürültülü sağanakların öne çıktığı, sistemin sonraki aşamada Girit üzerinden doğuya yönelmesinin beklendiği belirtiliyor.
“Akdeniz kasırgası” olarak biliniyor
“Medicane” kelimesi, İngilizce Mediterranean ve hurricane kelimelerinin birleşiminden oluşuyor. Bu sistemler tropikal kasırgalara bazı yönlerden benziyor; merkezin çevresinde kapalı dolaşım, yoğunlaşmış gök gürültülü fırtına alanları ve bazı durumlarda sıcak çekirdek gelişebiliyor.
Ancak medicanes klasik Atlantik kasırgalarından genellikle daha küçük ve daha kısa ömürlü. Oluşumlarında yalnızca sıcak deniz değil, üst atmosferdeki soğuk hava ve güçlü alçak basınç dinamikleri de önemli rol oynuyor.
Deniz suyu yaklaşık 28 derece
Sistemin ilk geliştiği Libya’nın kuzeydoğusundaki denizlerde yüzey suyu sıcaklığının yaklaşık 82 Fahrenheit, yani 28 derece civarında olduğu bildiriliyor. Bu seviyedeki sıcaklık, özellikle üst atmosferde çok daha soğuk bir hava kütlesi bulunması halinde siklonun güçlenmesi için ciddi miktarda enerji sağlayabiliyor.
Akdeniz’in uzun dönemli ısınması da bu tür hava olaylarının şiddeti açısından önem taşıyor. Dokuz Eylül Üniversitesi’nden Prof. Dr. Şükrü Turan Beşiktepe’nin verdiği bilgilere göre Akdeniz, 1980’den 2025’e kadar yaklaşık 1,6 derece ısındı. Temmuz 2025’te ortalama deniz yüzeyi sıcaklığı 26,9 dereceye ulaşarak ölçüm döneminin en sıcak ayı olmuştu. Uzmanlar, sıcak denizin soğuk üst atmosferle karşılaşmasının denizden beslenen fırtınaların daha kuvvetli hale gelmesine zemin hazırlayabileceğini belirtiyor.
İlk tahminler daha güçlü bir sistem gösteriyordu
14 Eylül’de yayımlanan değerlendirmelerde sistemin kuzeydoğu Libya açıklarında organize olmaya başladığı ve uygun koşullar devam ederse kuvvetli tropikal fırtına seviyesine yaklaşabileceği değerlendirilmişti. Sistemin küçük olması ve zayıf yönlendirici hava akımları altında bulunması nedeniyle güzergâhının tahmin edilmesinin oldukça güç olduğu da vurgulanmıştı.
Ancak 15 Eylül sabahından itibaren gelen yeni model çıktıları bu senaryoyu önemli ölçüde değiştirdi. Meteo Consult’un saat 11.51’de güncellediği değerlendirmeye göre, sistemin Yunanistan üzerinde daha çok klasik bir Akdeniz depresyonu ve aktif gök gürültülü cephe şeklinde ilerlemesi bekleniyor. Medicane oluşumu artık ana senaryo değil; ancak sistem Girit ve çevresindeki sıcak denizler üzerine ilerlerken bu olasılığın tamamen dışlanmadığı belirtiliyor.
Yunanistan’da kuvvetli yağış bekleniyor
Yunanistan Ulusal Gözlemevi’nin meteoroloji ağına göre 15 Eylül’de Batı Yunanistan, Mora Yarımadası, İyon Adaları ve Girit’in batısında yağmur ve gök gürültülü sağanaklar bekleniyor. Akşam saatlerinde özellikle Girit ve Güney Mora çevresinde yağışların güçlenmesi öngörülüyor.
Bu nedenle sistem medicane seviyesine ulaşmasa bile ani sel, su baskını, yıldırım ve yerel kuvvetli yağış riski ortadan kalkmış değil. Meteorolojik sistemlerin isimlendirilmesinden çok oluşturabilecekleri yağış miktarı ve etkilerin takip edilmesi önem taşıyor.
Türkiye’ye gelecek mi?
Mevcut tahminlerde sistemin oluşturduğu bozulmanın önümüzdeki günlerde doğuya doğru ilerlemesi ve Türkiye’nin batı ve güney kesimlerinde de yağışlı havayı desteklemesi bekleniyor. Ancak Meteoroloji Genel Müdürlüğünün (MGM) mevcut tahminlerinde Türkiye için “medicane” ya da kasırga uyarısı bulunmuyor.
MGM’nin haftalık tahminlerine göre 17 Eylül’de özellikle Muğla, Denizli, Afyonkarahisar, Isparta ve Burdur çevrelerinde yerel kuvvetli yağışlar bekleniyor. Sonraki süreçte yağışların Akdeniz boyunca doğuya ilerlemesi öngörülüyor.
Deniz tahminlerinde de Türkiye’nin Akdeniz kıyılarında şu aşamada kasırga seviyesinde rüzgâr öngörülmüyor. MGM’nin deniz tahminlerinde Batı ve Doğu Akdeniz için rüzgârların ağırlıklı olarak 3 ila 5 kuvvetinde, dalgaların ise yaklaşık 1-2 metre seviyesinde seyretmesi tahmin ediliyor. Buna karşılık Ege’de bazı dönemlerde fırtınamsı rüzgâr ve 3 metreye ulaşabilecek dalgalar bekleniyor.
Ege Bölgesi de yakından takip edilmeli
Sistemin doğuya ilerleyiş biçimi nedeniyle özellikle Muğla ve Güney Ege, Türkiye açısından dikkat edilmesi gereken alanların başında geliyor.
Şu anki veriler doğrudan Ege kıyılarını vuracak bir “Akdeniz kasırgası” senaryosunu desteklemiyor. Ancak kuvvetli gök gürültülü sağanakların kısa sürede yüksek miktarda yağış bırakması halinde sel ve su baskınları yaşanabilir.
Bu nedenle Aydın, Muğla, İzmir ve çevresinde önümüzdeki birkaç günlük model güncellemeleri önem taşıyor. Özellikle sistemin Girit çevresine ulaştıktan sonra nasıl bir yapı kazanacağı, Türkiye üzerindeki etkisinin boyutunu belirleyecek.
Daniel felaketi hâlâ hafızalarda
Medicane sistemleri küçük olmalarına rağmen son derece yıkıcı sonuçlara yol açabiliyor.
2020’de Yunanistan’ı vuran Ianos, bir süreliğine yaklaşık kategori 2 kasırga gücüne ulaşmış ve saatte yaklaşık 150 kilometreyi aşan rüzgârlar üretmişti.
Eylül 2023’te meydana gelen Daniel ise önce Yunanistan’da aşırı yağışlara neden olmuş, ardından Akdeniz üzerinde tropikal özellikler kazanarak Libya’ya ulaşmıştı. Derne kentinde barajların yıkılmasıyla oluşan felakette yaklaşık 5 bin 900 kişi hayatını kaybetmiş, binlerce kişi kaybolmuş veya yerinden olmuştu.
Daniel örneği, bir sistemin kasırga kategorisindeki rüzgârlara ulaşmadan da aşırı yağış nedeniyle büyük bir afete dönüşebileceğini gösteriyor.
Kritik saatler önümüzde
15 Eylül itibarıyla eldeki en güncel verilerin ortaya koyduğu tabloya göre, Akdeniz’de kesinleşmiş bir medicane bulunmuyor. Önceki tahminlerde öne çıkan Akdeniz kasırgası senaryosu son model güncellemelerinde zayıflamış durumda.
Buna karşılık Orta ve Doğu Akdeniz’deki sıcak deniz, üst atmosferdeki soğuk hava ve gelişmekte olan alçak basınç sistemi nedeniyle hava oldukça hareketli olacak.
Özellikle Yunanistan ve Girit’te kuvvetli yağış, ardından Türkiye’nin Ege ve Akdeniz kesimlerinde yerel kuvvetli sağanaklar bekleniyor.
Sistemin Girit çevresine ulaştığında yeniden organize olup tropikal özellik kazanıp kazanmayacağı ise önümüzdeki model güncellemelerinde netleşecek. (FURKAN SARICA)
ÖNEMLİ NOT: Bu sayfalarda yayınlanan okur yorumları okuyucuların kendilerine ait görüşlerdir.