Takip Et

Cemre ŞAHİN KAZICI / Yüksek Mimar
[email protected]

'SOSYAL KONUT HAMLESİ' NE DEĞİLDİR?

7 Ekim 2022, Cuma

     

Geçtiğimiz günlerde detayları ile başvuru şartları açıklanan ve ilk olarak 2 Ağustos 2022 tarihinde hükümet tarafından “Cumhuriyet Tarihinin En Büyük Sosyal Konut Hamlesi” olarak ilan edilen sosyal konut hamlesi, ‘sosyal konut’ hamlesi değildir. Ne yazık ki kavramların içinin boşaltılması, anlamlarının kaydırılması ülkemizde siyasetçilerin sıkça başvurduğu tehlikeli yöntemlerden biridir.

*

Öncelikle bir konutun sosyal konut olabilmesi için, mülkiyetinin devlette, yerel idarelerde veya kar amacı gütmeyen kuruluşlarda olması ve dar gelirli sosyal gruplara piyasa fiyatının altında kiraya verilmesi gerekir. Ancak söz konusu projede konutlar kiralanmıyor, mülkiyeti vatandaşa devrediliyor. Bu da -biraz sonra açıklayacak olduğum nedenlerle- projenin en sorunlu yönü.

*

Son yıllarda ülkemizde üretilen akademik literatürde ‘sosyal konut’ kavramına yönelik olarak mülkiyet konusunda çelişkiler oluşsa da, ilk uygulamaları ile bu kavramı ortaya koyan çağdaş ülkeler ve uluslararası ilk bilimsel yayınlar sosyal konutta konutun mülkiyetinin kamuda olması şartını koyar. Nitekim en yalın haliyle ‘sosyal’ olan toplumsal olandır. Söz konusu toplu konutların üzerine inşa edileceği hazine arsaları, mülkü kamuda tutularak aynı yatırımlarla süresiz olarak toplumun faydalanabileceği üretim alanları, sosyal ve kültürel alanlar olarak değerlendirilebilecekken sadece başvuru anında –dar gelirli- olduğu tespit edilen kişilerin mülkü haline çevriliyor. Senin benim toprağım, satılıyor. Üstelik Temmuz 2022’de –sinsice- yapılan mevzuat değişikliği ile bu projelerde çevresel etki değerlendirmesi yapılması zorunluluğu da kaldırıldı. Yani üzerinde olduğu toprak gibi, çevresi de, çevremiz de yağmalanıyor. Öncelikle bu mevzuat değişikliğinin iptal edilmesi gerekir, sonralıkla da kiralama sistemini yani mülkün hala kamuda, sende bende olacağı sistemi gündeme almak gerekir. Mülk edindirme için ise çok katılımlı dünyada da örnekleri bulunan başkaca konut politikalarını işletmek düşünülebilir. Gerçek ‘sosyal konut’ sistemi için ise çağdaş ülke örneklerini ve kiralama sistemine ilişkin önerilerimi bir sonraki yazımda paylaşacağım.

*

Mevcut uygulamalarla ortaya konulan proje ile sürekli üretme ve satma halinin, dar gelirlilerin barınma sorununu çözmekten ziyade inşaat sektörünü hareketlendirmek ve sermaye sahiplerinin talebini karşılamak olduğu açık. Zira bu uygulamalarla dar gelirlilerin barınma sorunu çözülseydi, konutların 1 – 1,5 yıl içerisinde hak sahiplerine teslim edileceği vaadiyle 2019 yılında duyurulan 100 bin sosyal konut projesine başvuranların sorununun çözülmüş olması gerekirdi. Oysa tam aksine bu insanlar daha da mağdur edildiler; binbir zorlukla kenardaki yatırımları ile peşinatlarını ödediler, taksitlerini ödediler ama evleri yok, başvuru için evlerinin olmaması şartı düşünüldüğünde de; hala yaşadıkları eve de kira ödemeye devam ediyorlar. (Dar gelirliye yönelik bir uygulamada taksit ödemelerinin sözleşme ile başlaması da zaten akıl karı değil.) Tamamlanarak teslim edilen yapıların ise niteliği çok düşük. Bu sebeple konut politikalarımıza dair Birleşmiş Milletler Habitat Raporu’nda yer alan utanç kaynağı eksikliklerimizle uluslararası bilimsel alanlarda da boynumuz bükülüyor. 100bin 250bin 500bin gibi nicel değerler yerine niteliği ön plana alacak temel seviyeye erişmemiz gerek.

*

Özetle 2019 ve daha öncesi toplu konut projelerinde çözüleceği iddia edilen dar gelirlilerin barınma sorunu – daha da büyütülerek- ortada böylece bırakılmışken, aynı yöntemle sayıca 5 katı kadar daha fazla konut üretip teslim edileceği vaadi insan aklıyla alay etmekten başka bir şey değil.

*

Ayrıca barınma sorunu sadece mülksüzlükten kaynaklanmaz. Ülkemizde mevcut konut stoğunun yarısından fazlası mimarlık ve mühendislik hizmeti almadan inşa edilmiş sağlıksız güvenliksiz konutlar. Bu oran deprem ülkeleri için asla kabul edilmeyecek oran. Çoğunda altyapı sorunu var, su elektrik sorunları, ısınma sorunları var. Kendi mülkleri olan bu evlerde yaşayan insanların barınma sorunu yok mu? Devletin öncelikle mevcut konut stoğunu iyileştirmeye yönelik projeler geliştirmesi gerekir. Stok fazlası kullanılmayan sayısız yapının kullanımı için de kira ve satış bedelleri üzerinde kontrolünün olacağı bir mekanizmayı işletmesi gerekir.

*

Ancak tüm bunlar yerine ortaya konulan son toplu konut projesi için 2-3 yıl sonrasını söyleyeyim; her şehirde yarım kalmış inşaatlar, toz toprak, kimi iflas etmiş inşaat şirketleri kimi varlığına varlık katmış yandaş yatırımcılar, binlerce mağdur, binlerce saati boşa harcanmış kamu çalışanları, hak arayan insanların gözyaşları, yıllarca sürecek olan mahkeme süreçleri, zaten sorunlu olacağı baştan belli projeyle aylarca/yıllarca meşgul edilmiş yargı organları vs vs…

*

Dolayısıyla üretilecek konut birimlerinin sayıca büyüklüğü düşünüldüğünde;

Söz konusu proje için “Cumhuriyet Tarihinin En Sorunlu Konut Hamlesi” diyebiliriz.

*

Ekonomik kriz altında ezilmiş vatandaşla seçime giderken yapılan bu hamlenin temel amacı, sermaye sahiplerini zengin ederek, garip gurabaya umut satarak oy devşirmek. Satılan umuttan elde edilen kar; seçim yatırımı, seçim olsun gerisi Allah Kerim. Böyle düşünmemin en büyük nedenlerinden biri de Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Sn. Murat Kurum’un ifadeleri. Açıklamasında bu projenin artık bu sefer gerçekleşeceğine yönelik “teminat Sn. Recep Tayyip Erdoğan’dır” diyor ve yeri gelsin gelmesin tekrar edip duruyor. Önceki başarısız projelerde başkası mı vardı sanki? Ama seçime yaklaşırken böyle bir ifadeyi kullanarak vurgulamakta fayda görüyor. Çünkü düşünüyor; yarattıkları öylesi bir yoksulluk var ki vatandaş temel hakkı olan barınmaya kavuşabilmek için dahi her şeyi yapmaya hazır, bu uğurda teminatı ortadan kalkmasın diye gelir oyunu Sn. Recep Tayyip Erdoğan’a verir. Yazık bir düşünce ve söylem. Bir devlet adamının, vatandaşına vereceği ve vermesi gereken yegane teminat devletidir. Yarattığı nitelikli toplumsal projelerle çalıştırdığı sistemin Türk Devleti durduğu sürece işleyeceğiyle övünmesi gerekir. Ben aklı başında hiçbir Türk vatandaşının Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nden başka hiçbir şeyi hiç kimseyi teminat olarak kabul edeceğine inanmıyorum. Öyle ya Sn. Recep Tayyip Erdoğan da insan, kendisinin de tecrübe ettiği ve bizlerle paylaştığı gibi düşüyor şaşıyor.

*

Elbette kamunun bilinçlenmesi ve taleplerini doğru yönde şekillendirmesi açısından söz konusu projenin asıl amacı ve sonuçlarıyla tüm olumsuzluklarını vurgulamak sorumluluk sahibi biri için elzem olandır. Belirli sosyal grupları kapsayacak şekilde düzenlenmesi ise son derece olumlu. Pek tabii şunu da belirtmek gerekir ki; ortaya konulan bu proje birçok ülkenin altına giremeyeceği kadar büyük projedir. Yanlış ama büyük. Dolayısıyla arkasında çok fazla emek olduğu/olacağı göz ardı edilemez. Emeği takdirle teşvik etmek gerekir. Ancak takdire layık tüm bu emek ve enerjinin doğru yönlenmesi ülke ve toplum yararınadır. Bunun için tüm bu çabaların mevcut olanın aksine; bilim ve teknik ışığında, öncelikle kamu faydası gözetilerek, yerel yönetimlerin, meslek odalarının, üniversitelerin ve sivil toplum kuruluşlarının katılımı ile sürdürülmesi gerekir. Bunun sağlanabilmesi için de önerim, sadece konut üretimi ile amaçlandırılmış bir idare (toki) yerine, tüm bu konut politikalarının düzenleyicisi ve denetleyicisi konumunda bir kamu kuruluşunun oluşturulması ve Konut Araştırmaları Enstitüsünün kurulmasıdır.



Yazarın Tüm Yazıları

Seçimler Yaklaşırken... Kimi Seçeceğinizin Farkında Mısınız?

23 Şubat 2024, Cuma

UZAY SİYASETİ

21 Ocak 2024, Pazar

YASAL HAKKINIZ OLAN SIĞINAKLARINIZA NE OLDU?

5 Ocak 2024, Cuma

100. YIL #CUMHURİYET

29 Ekim 2023, Pazar

SAVAŞ DURUMUNDA YER ALTI HASTANELERİ

19 Ekim 2023, Perşembe

MİMARLIK DÜNYAYI KURTARABİLİR

2 Ekim 2023, Pazartesi

‘MİMARLIK BÖLÜMÜ’ TERCİH EDECEKLER İÇİN REHBER

3 Ağustos 2023, Perşembe

SANDIKTAN NE ÇIKTI?

17 Mayıs 2023, Çarşamba

TABUTUMUN KIRMIZI KURDELESİ

25 Şubat 2023, Cumartesi

CANSIZ BEDEN

10 Şubat 2023, Cuma

BİR İLÇENİN İL STATÜSÜ KAZANMASI

25 Ocak 2023, Çarşamba

BELEDİYE BAŞKANININ PARTİ DEĞİŞTİRMESİ

23 Aralık 2022, Cuma

BİR ÇÖZÜM ÖNERİSİ: SOSYAL KONUTTA KİRALAMA SİSTEMİ

22 Kasım 2022, Salı

'SOSYAL KONUT HAMLESİ' NE DEĞİLDİR?

7 Ekim 2022, Cuma

ADALET NÖBETİNDE 100. GÜN

3 Ağustos 2022, Çarşamba

3 YENİ PAKETLE YANDAŞ DESTEĞİ

11 Mayıs 2022, Çarşamba

DEMOKRASİYE MESAİ ŞOKU

31 Ocak 2022, Pazartesi

ENES KARA

12 Ocak 2022, Çarşamba

İTİBARDAN TASARRUF DEVRİ

23 Aralık 2021, Perşembe

YILLARDIR SÖNMEYEN ...

7 Ağustos 2021, Cumartesi

KUTULARDA YAŞAMAK

30 Mayıs 2021, Pazar

‘YENİ’ ÜZERİNE SAYIKLAMALAR

10 Mayıs 2021, Pazartesi

şu BÜYÜKler

24 Nisan 2021, Cumartesi

PENCEREMDEN BAKARKEN - 3

5 Nisan 2021, Pazartesi

PENCEREMDEN BAKARKEN - 2

4 Nisan 2021, Pazar

PENCEREMDEN BAKARKEN - 1

3 Nisan 2021, Cumartesi

OTOPARKLILAŞTIRAMADIKLARIMIZDAN MISINIZ?

20 Mart 2021, Cumartesi

İLLA-HİYAT

6 Mart 2021, Cumartesi

AYDIN'IN TURUNCU BİTKİ ÖRTÜSÜ

20 Şubat 2021, Cumartesi

MİLLET KIRAATHANESİ & KİTAP KAFE

6 Şubat 2021, Cumartesi

YOLDA OLMAK

23 Ocak 2021, Cumartesi

ORTA'daki MAHALLE

9 Ocak 2021, Cumartesi

OTOMOBİL KRALİYETİ

26 Aralık 2020, Cumartesi

"TORPİLİN DİYORUM, KİM?"

12 Aralık 2020, Cumartesi

Hayalinizdeki Kent?

28 Kasım 2020, Cumartesi

CUMHURİYETİMİZ VE (ona yakışmayan) KENTLERİMİZ

14 Kasım 2020, Cumartesi

Cumhuriyetimiz ve Kentlerimiz / Deprem Kesintisi

31 Ekim 2020, Cumartesi

"DİKEY BAHÇESİZ YAŞAYAMAM"

17 Ekim 2020, Cumartesi

Bir Mimara Sarılın

3 Ekim 2020, Cumartesi

Taklitlerinden Sakının - 2

19 Eylül 2020, Cumartesi

Taklitlerinden Sakının - 1

5 Eylül 2020, Cumartesi

Depremde Romantik Yürüyüş

22 Ağustos 2020, Cumartesi

Ne Bu Sıcaklar?

8 Ağustos 2020, Cumartesi

Bir Ayasofya Hikayesi

25 Temmuz 2020, Cumartesi

Kamusal Geometri

18 Temmuz 2020, Cumartesi